ఇలతో అల చేసిన సంభాషణ – మణిబాబు ‘నేనిలా… తానలా’ దీర్ఘకవిత

on: May 01, 2020  రచన: బొల్లోజు బాబా   ఇతర రచనలు  on: May 01, 2020
Comments: 4 Comments

కొన్నికవితా వస్తువులు కవిజీవితంతో మమేకమైపోతాయి. వాటితో ఆ కవి సుదీర్ఘమైన ఆత్మైకప్రయాణం చేసి ఉంటాడు. ఆ వస్తువుతో కవికి ఉన్నఅనుభవాలతో అతని హృదయం నిండి పొంగిపొర్లుతూ ఉంటుంది. అలాంటి స్థితిని అనువదించటానికి ఓ పాతిక ముప్ఫై పాదాలు సరిపోవు. ఇలాంటినేపథ్యంలోఆ కవి తన ఉద్వేగాలను దీర్ఘకవితగా మలుస్తాడు. అదొక అనివార్యమైన వ్యక్తీకరణరూపం. తీసుకొన్నవస్తువును దాని భిన్నపార్శ్వాలతో కవిత్వీకరించి, తనదైన ఒక దృక్కోణాన్ని ఆ వస్తువుకు ఆపాదిస్తూ వ్రాసిన విస్త్రుతమైన రచననే ‘దీర్ఘకవిత’గా నిర్వచించుకోవచ్చును.

కవి, విమర్శకుడు అవధానుల మణిబాబు సముద్రంతో తనకున్న అనుబంధాన్ని ఒక దీర్ఘకవితగా మలచి ‘నేనిలా… తానలా’ పేరుతో ఇటీవల వెలువరించారు. దీర్ఘకవితను వ్రాసేటపుడు ప్రణాళిక అవసరం. లేనట్లయితే అతివిస్తరణ, శాఖాచక్రభ్రమణం కావ్యాత్మను పాడుచేస్తాయి. మణిబాబు ఈ దీర్ఘకవితను చక్కని ప్రణాళికతో నడిపించాడు.

ఈ దీర్ఘకవితను మూడు భాగాలుగా విభజించుకొంటే మొదటిభాగంలో తన బాల్యంనుండి సముద్రంతో తనకు ఉన్న జ్ఞాపకాలను తలపోసుకొంటాడు. రెండవభాగంలో వర్తమానంలో సముద్రంతో చేసిన తాత్విక సంభాషణ ఉంటుంది. మూడవభాగంలో సముద్రం కవితో చేసిన సంభాషణలో పలికించిన పర్యావరణస్పృహ చదువరిని ఆలోచింపచేస్తుంది. నాస్టాల్జియా, సమకాలీనత, అన్యాపదేశంగా చెప్పిన హెచ్చరికా ఈ దీర్ఘకావ్యానికి సమగ్రతను తెచ్చిపెట్టాయి. దీర్ఘకవితలకు సమగ్రత ఆత్మవంటిది.

దండి “కావ్యాదర్శం”లో కావ్యానికి అష్టాదశవర్ణనలు ఉండాలంటాడు. “నేనిలా… తానలా” దీర్ఘకవితలో వివిధ సందర్భాలలోచేసిన – నగరం, సముద్రం, రుతువు, సూర్యోదయం, సలిలక్రీడ, విప్రలంభం, వివాహం, కుమారోదయం, దూత్యం, నాయకాభ్యుదయం అనే పదిరకాల వర్ణనలను పోల్చుకోవచ్చును. సముద్రాన్నివస్తువుగా స్వీకరించి రచనలుచేసిన శ్రీఅద్దేపల్లి, శ్రీగరికపాటి, శ్రీరామకృష్ణశ్రీవత్స, శ్రీగనారా వంటి తన “పూర్వకవుల/రచయితల ప్రస్తావన” చేయటం గమనించవచ్చు. ఇవికాక, ఆధునిక కావ్యలక్షణాలైన సామాజికచైతన్యం, పర్యావరణకాలుష్యం పట్ల వ్యాకులత, చారిత్రిక స్పృహలు అద్భుతంగా పలికాయి. వీటన్నింటినీ దృష్టిలోఉంచుకొన్నప్పుడు “నేనిలా… తానలా” దీర్ఘకవిత అటు సాంప్రదాయక, ఇటుఆధునికలక్షణాలను పొదువుకొన్న ఒక “మినికావ్యం”గా అనిపించకమానదు. .

***

“నేనిలా…తానలా” కావ్యంలో పైకి కవి తన ఎదుటగా ఉన్న సముద్రంతో చేసిన సంభాషణలా కనిపిస్తున్నప్పటికీ అది మానవజాతికి, ఆద్యంతరహితమైన సాగరానికి ఉన్న అనాది అనుబంధానికి అక్షరరూపం.

“ఎందుకు నీవంటే అపేక్ష” అని కవి సముద్రాన్ని ప్రశ్నించినపుడు సముద్రం ఇలా సమాధానం ఇచ్చిందట

వెర్రివాడా!
నువ్వునాసంక్షిప్తరూపానివి
నేనునీసమగ్ర స్వరూపాన్ని
నేనుఅర్ణవం
నువ్వుఅక్వేరియం.
నీభాషలో
త్వమేవాహం-అంతే.

మనిషి సముద్రానికి సంక్షిప్తరూపం అనటం నవ్యమైన ఊహ. పడిలేచే లేదా లేచిపడే కెరటాలు, బడబాగ్నులు, ఉప్పెనలు, నిర్జన ఒంటరితనాలు, నిగూఢతా, నిర్మలతా మనిషి లేదా మానవ జాతి లక్షణాలుకూడాను.

సముద్రఘోషను కవులు భిన్నసందర్భాలకు భిన్నరకాలుగా భాష్యంచెప్పి తమ ఊహలకు ఊతంగా, ఆయా సందర్భాలను ఉన్మీలనంచేసేలా వాడుకొన్నారు. ఈ దీర్ఘకవితలో “మేము తీరంపై రాసిన రాతల్ని, ముద్రల్ని ఎందుకు చెరిపేస్తావు నువ్వు” అనిసముద్రాన్ని ప్రశ్నించినపుడు సముద్రం ఇలా బదులిచ్చిందట

చెరిపిపోవటం కాదు
వాటిని నాలో దాచుకోవటం
భాష తెలియక ఘోషనుకొంటారు గానీ
నాశబ్దాలన్నీమీరాతల కలవరింతలే

మీ ఆటల తలపోతలే. — ఇదొక నవ్యమైన ఊహ. సముద్రఘోష అనేది, సముద్రతీరంపై మనం రాసుకొన్న రాతలు, ఆడుకొన్న ఆటలే అనటం చక్కని సందర్భోచిత నిర్వచనం. చెప్పే విషయాలలో అన్వయసారళ్యత ఎంత తేటగాఉంటే ఆ కవిత అంత బిగిగా ఉంటుందనటానికి చక్కని ఉదాహరణ ఇది.

ధనుష్కోటిలో
తేలుతున్నరాయిని చూసి
ప్రత్యేకత రాయిదా? నీటిదా?
ఆలోచిస్తూ
కిటికీలోంచి చీకటిని చూస్తూ
నిదరోతున్న రైలులో
ఒక్కడినే మెలకువగా ఉన్నపుడు

“సాంద్రమైనదేదో వీడగలిగితే
తేలడం నీకైనాసాధ్యమే
బెండులా తేలిక కావాలంటే
గుండె మెత్తబరచుకో”

చెవిదగ్గరకొచ్చి చెప్పిపోయావు గుర్తుందా …! అంటూ సముద్రం తనతో చేసిన సంభాషణను తలపోసుకొంటాడు కవి ఒకచోట. హృదయ కాఠిన్యాన్నితొలగించుకొంటే తేలికపడతాం, మార్దవంగా మారతాం అనే ఒక గొప్ప ప్రాపంచిక సత్యాన్నిచెప్పటానికి “ధనుష్కోటిలో తేలుతున్నరాయి” అంటూ అంతే గొప్పసాదృశ్యాన్నితీసుకొన్నాడిక్కడ కవి. ప్రభోధాలను నేరుగా కాక పరోక్షంగా చెప్పటం సమకాలీన కవిత్వలక్షణం. అందుకే ఆ పాఠాన్ని వాచ్యంగా కాక ప్రతీకాత్మకంగా సముద్రం బోధపరచినట్లుగా చెపుతున్నాడు. చక్కటి శిల్పవ్యూహంఇది.

నువ్వో వ్యాపారకేంద్రం
రణరంగం
కార్యక్షేత్రం
విలాసస్థానం
ఏంకావాలోపట్టుకెళ్లడం వచ్చినవాడి సత్తా
చెంబుడు నీళ్లా
ఇన్నిగులకరాళ్ళా?
ఖనిజాలా? ఇంధనాలా?
మరోదేశంపైపెత్తనమా?//
నాడైనానేడైనా
నీటినినెగ్గినవాడే

నేలకురాజు — పైవాక్యాలలోకవి చారిత్రికదృష్టి ద్యోతకమౌతుంది. అవి చదివినపుడు అనేకానేక దృశ్యాలు మదిలో మెదులుతాయి. జలగండానికి భయపడి చెంబుడు నీళ్ళు తీసుకొని ఒడ్డునే పవిత్రస్నానం చేసే భక్తుడో; //గజ ఈతగాళ్ళు ముత్యాలను శోధిస్తూంటారు. ఓడల్లోవ్యాపారం జరుతూంటుంది. పిల్లగాండ్రు మాత్రం గులకరాళ్ళను సేకరించి మరలా విసిరేస్తూంటారు// అనే టాగూర్ వాక్యాలో; “ఓడలు సముద్రాలమీద రహదార్లను గీస్తాయి” అంటూభారతదేశానికి బ్రిటిష్ వారి రాకను వర్ణించిన కొప్పర్తి వాక్యాలో; భవిష్యత్తులో నీటికొరకు యుద్ధాలు జరుగుతాయన్నహెచ్చరికలో గుర్తుకురాక మానవు. తక్కువఖర్చుతో లవణజలాల్ని త్రాగునీరుగా మార్చే ఆవిష్కరణకు నోబుల్ బహుమతి ఇవ్వటానికి ప్రపంచమిపుడు ఎదురుచూస్తోంది. “నీటిని నెగ్గినవాడే నేలకు రాజు” వాక్యాలు కవి చారిత్రిక అవగాహనకు, సమకాలీన వాస్తవాలకు, భవిష్యద్దర్శనానికి అద్దంపడతాయి.

కడుపులోప్లాస్టిక్ నింపుకున్న
షార్క్‌ల మృతదేహాలు
వలలనిండా జీవంలేని తాబేళ్ళు//
వేల అడుగుల క్రిందచేరిన
వ్యర్ధాలనుతొలగించేది ఎవరు?
సరిదిద్దుకోలేని నీకు

తప్పుచేసే హక్కెవరిచ్చారు? – అంటూ సముద్రం పలికిన మాటలు ఈమొత్తం దీర్ఘకావ్యానికి ఆయువుపట్టు. నేడు తెలుగులో పర్యావరణ విధ్వంసంపై వచ్చే కవిత్వం చాలా తక్కువ. దీర్ఘకవితలకు సంబంధించి కొల్లేరు విధ్వంసంపై ఎస్.ఆర్. భల్లం వ్రాసిన “కొల్లేరు” దీర్ఘకవిత, అంతరించిపోతున్న పక్షులపై అద్దేపల్లిప్రభు వ్రాసిన “పిట్టలేనిలోకం” ఈ సందర్భంలో ప్రస్తావించుకోదగినవి. మణిబాబు వ్రాసిన “నేనిలా…తానలా” దీర్ఘకావ్యంలో సింహభాగం సాగరకాలుష్యాన్ని దానివల్ల కలిగిన దుష్పరిణామాలను శక్తివంతంగా ఆవిష్కరించింది. కనుక ఈ దీర్ఘకావ్యాన్నిపర్యావరణకవిత్వంగా భావించవచ్చు.

ఆధునిక మానవుడు చేస్తున్నకాలుష్యంవలన మానవజాతి మనుగడ ప్రమాదంలో పడింది. గ్లోబల్ వార్మింగ్ వలన హిమశిఖరాలు కరిగి, సముద్రమట్టాలు పెరిగి, భూమి అంతా జలమయం అయ్యే అవకాసం ఉందని శాస్త్రజ్ఞులు హెచ్చరిస్తున్నారు. ఇదొక సాంకేతిక అంశం. ఇలాంటి వాటిని కవిత్వీకరించటం సులభం కాదు. ఈ అంశాన్నిఇలా అక్షరీకరిస్తాడీ కవి.

ఇదే కొనసాగితే
నానుండి విడివడిన భూమి
మళ్ళీ నాలోకలవడం
మరెంతో దూరంలోలేదు
అపుడు
వేదన వినిపించేందుకు
నాకు మనిషి దొరకడు
తలబాదుకొనేందుకు

ఒడ్డుమిగలదు. — ఒక ప్రాచీన మహాఖండం కాంటినెంటల్ డ్రిఫ్ట్ వల్ల నేడు ఉన్న భిన్న ఖండాలుగా విడిపోయిందని పాంజియా సిద్ధాంతం చెపుతుంది. ఆ సిద్ధాంతాన్ని రేఖామాత్రంగా స్పృశిస్తున్నాడిక్కడ కవి. మానవులు ఇలాగే పర్యావరణ విధ్వంసాన్ని కొనసాగించినట్లయితే నానుండి విడిపడిన భూమి నాలో కలిసిపోతుంది అని హెచ్చరిస్తున్నాడు. ఇంతవరకూ వ్రాసి వదిలేస్తే అదేమంత గొప్పవిషయం కాబోదు. ఆ తరువాతి వాక్యాలే మణిబాబుని ఉత్తమకవి అని నిరూపిస్తాయి. జలప్రళయం జరిగాకా సముద్రం మాట్లాడుకోవటానికి మనిషి ఉండడట, ఒడ్డూ మిగలదట. ఈ మాటల్నిసముద్రంతో అనిపించటం లోతైన కల్పన. ఇక్కడ సముద్రాన్ని కవి ఎలా ఊహించుకొంటున్నాడు అని ఆలోచిస్తే- ఒక తల్లి, ఒక స్నేహితుడు, ఒక గురువు ఇంకా ఒక నైరూప్య అనంత స్వరూపునిగా భిన్నరూపాల్లో దర్శనమౌతుంది.

***

ఈ మొత్తం రచనను
ఇదంతా
నీలో దోసెడు నీళ్ళు తీసి
మరలా నీలోనే విడిచిపెట్టటం – అంటాడు కవి ఒకచోట. ఇది పైకి వినయంగా అనిపించినా త్వమేవాహం అని మొదట్లో అన్నమాటకు అందమైన ముక్తాయింపు. “నేనిలా…తానలా” అనే శీర్షికలో నేను ఇలను, తాను అల అనే గడుసైన శ్లేష ఉంది.

శ్రీ అవధానుల మణిబాబు కవిత్వంలో గహనమైన సిద్ధాంతాల చట్రాలుండవు. నిత్యం తనను జ్వలింపచేసే మానవానుభవాలకు తాత్త్విక పరిమళాలు అద్ది కవిత్వంగా మార్చటం ఇతని కవిత్వ రహస్యం. జీవితానుభవాలను గ్రహించటంలో- సున్నితత్వం, కరుణ, అమితమైనప్రేమ, హృదయ నైర్మల్యం ఇతని కవిత్వాన్ని హృద్యమైన అనుభవంలా మార్చుతాయి.

***

నేనిలా… తనలా…
(దీర్ఘకవిత)
రచన: అవధానుల మణిబాబు
పేజీలు: 60
వెల: 80 రూపాయలు
ప్రతులకు: అవధానుల మణిబాబు
#3-62, బ్యాంక్ ఆఫ్ మహారాష్ట్ర దగ్గర
సర్పవరం, కాకినాడ రూరల్, తూ. గో. జిల్లా
ఆంధ్ర ప్రదేశ్ 533005
ఫోన్ 9948179437

బంధన ఛాయ – నామాడి శ్రీధర్ (December 11, 2009 న పుస్తకం వెబ్ సైటులో వ్రాసిన సమీక్ష)

బంధన ఛాయ – నామాడి శ్రీధర్

(December 11, 2009 న పుస్తకం వెబ్ సైటులో వ్రాసిన సమీక్ష)
****

తూర్పు గోదావరి అంబాజీపేటకు చెందిన శ్రీధర్, విప్లవోద్యమాలు, సామాజికోద్యమాలలో చురుకైన పాత్ర పోషించారు. పాత్రికేయునిగా రాష్ట్ర రాజధానిలో కొంతకాలం ఉన్నారు. విప్లవ, కళా సాంస్కృతిక కేంద్రీకరణకు రోసి, తిరిగి తన స్వస్థలం చేరుకొని తనలోని “ఆకుపచ్చ లోయ” ని (మొదటి సంకలనం పేరు) కాపాడుకొన్నారు. — నరేష్ నున్నా, కవి సంపాదకుడు.

*****
కవిత్వాన్ని “గరగ” గా చేసి భక్తితో శిరసున ధరించిన కవి జీవితోత్సవ దారులలో నడుస్తూంటాడు, ఈ పుస్తకం పొడవునా. అతని కాలి మువ్వల కదలికలు చదువరి హృదయంలో శబ్దిస్తూంటాయి. అతని అడుగుల లయ పాఠకుని మనోవనంలో ఓ చైత్రగీతంలా వినిపిస్తూంటుంది. అతని నుంచి వచ్చే తేజస్సు చదువరి ఆకాశంపై నీలిమ తెరచాపై విచ్చుకొంటుంది.

ఆ కవి పేరు “నామాడి శ్రీధర్” – పుస్తకం పేరు “బంధన ఛాయ”.

చివరి పేజీ వరకూ పరుచుకొన్న కవిత్వ గాఢత మత్తెక్కించి వదుల్తుంది. “హృదయాన్ని బంధించిన ఛాయా జాలం” మాత్రం చేతిలో పుస్తక రూపంలో రెపరెపలాడుతూంటుంది.

ఈ సంపుటిలో మొత్తం 49 కవితలున్నాయి. ఆరు వివిధ కవుల అనువాదాలు.

కవిత్వానికి రాజకీయాలు, సిద్దాంతాలు అనవసరమని విశ్వసించిన ఇస్మాయిల్ గారి మార్గంలో ఈ కవి ప్రయాణిస్తున్నాడనిపిస్తుంది. పదాల పొహళింపు విషయంలో కృష్ణశాస్త్రిగారు జ్ఞప్తికొచ్చారు చాలా చోట్ల.

వస్తువు ఎంపిక, కవిత ఎత్తుగడ, నడక, క్లుప్తత, భావ గాంభీర్యతల వంటి విషయాలలో శ్రీ నామాడి శ్రీధర్ సంతకం ప్రతీ కవితలో స్పష్టంగా తెలుస్తూంటుంది.

జీవితోత్సవాల్ని గానం చేసే కవులు మనకు చాలా తక్కువ. ఆ తక్కువ మందిలో నామాడి శ్రీధర్ ను “ఎత్తుగా” నిలబెడుతుందీ “బంధన ఛాయ”.

పొటమరించే భావుకత ప్రతీ కవితలో పొంగి పొర్లతూ, అక్షరక్షరం నివ్వెరపరుస్తూ అద్బుతమైన అనుభూతిని కలిగిస్తాయి. ఈ కవితలలో నిరాశా ధోరణులుకానీ, వాస్తవాల్లోంచి ఊహల్లోకి “ఎస్కేప్” అవ్వటాలు కానీ కనిపించవు. ఈ కవికి జీవితంపైన, అది అందించే అందాలు అనుభవాలపైనా అపారమైన ప్రేమ, గౌరవం, విశ్వాసమూను. అందుకే ఒక చోట ఇలా అంటాడు.

బహుధా వందనీయ దివసాన్ని
అరచేతుల్లో పొదివిపట్టుకొని
పరవశంతో ముద్దుపెట్టుకొన్నాను
(కాన్క)

– ప్రకృతి చూపించే అనేక అందాల్ని అద్బుతమైన నైపుణ్యంతో ఒడిసిపట్టుకొన్నాడీ కవి కొన్ని కవితలలో.

“చంద్రరశ్మి అను శంఖ ధ్వని” అనే కవితలో చీకటి పడటాన్ని వర్ణిస్తూ…
మలిసంజ అలలమీంచి
నునులేత చీకటి
సరుగుడు తోటలో
అడుగిడుతోంది తొలుత.
పనిపాటల తల్లి పిల్లల చెంతకి
లేగదూడలు చెంగున పాల కడలికి
పిట్టలు చెట్టుకి
చెట్టు చైత్ర స్వప్నంలోకి
ఆదరవుతో చేరే
వ్యవధినిచ్చిన కాటుక
వడివడిగా అలముకొంటోంది
ఊరూ వాడా.

ఇక్కడ చైత్రస్వప్నం అనటంద్వారా భవిష్యత్తుపై ఆశనీ, కాటుక అలముకోవటం అనే ప్రతీకతో చీకటి పడటాన్ని సూచిస్తున్న ఈ కవి కల్పనాశక్తి ముచ్చటకొల్పుతుంది.

వ్యక్తులకో, వస్తువులకో, అనుభవాలకో ఇక శలవు అని చెప్పటం కొంతమందికి చాలా సులభంకావొచ్చు. కానీ అలాంటి సందర్భాలు కవులను వెంటాడి వేధిస్తాయి తమని కవిత్వీకరించమని. అలాంటి కొన్ని సందర్భాలకు ఈ కవి కల్పించిన కొన్ని అక్షర రూపాలు….

బహుకాల పక్షి గానం
ఎడబాయని చెట్టుకి ఆనుకొని
తమకంతో తలచుకొన్నాను నిన్ను.
చెల్లా చెదిరిపోయే జ్ఞాపకపుంజం
మృధులకాంతిలో నిదురపోలేదు. (ఛాయా స్పర్శ)

ఈ యవ్వనాంతంలోంచి
ఒక్కమాట మాత్రం విను
’అది ఉత్త రూపాకర్షణ కాదు,
ఇప్పటికీ తలచుకుంటాను నిన్ను
అసంపూర్ణ కవితలో సుడి తిరిగే ఆర్తిలాగ’
(అసంపూర్ణ కవిత)

గతించిన తల్లిగారిపై వ్రాసిన ఓ ఎలిజీ లో…
ప్రాణప్రదాయినీ
ఈ జన్మాంతర పెనుతుఫాను
అల్లకల్లోలంలో కనుగొనలేకున్నాను నిన్ను
—- అనటంలో అంతటి వియోగాన్ని స్వీకరించలేని మనోస్థితి చాలా ఆర్ధ్రంగా, సూటిగా ప్రతిబింబించింది. ఇదే వస్తువుపై (?) వ్రాసిన మరో కవిత అద్బుతమైన ఎత్తుగడతో మొదలవుతుంది ఇలా –

అఖిల ప్రపంచంతో ముక్తసరి సంభాషణ
ఒక్క నీ ఎదట మాత్రమే కబుర్ల పోగుని నేను
ఇక నీకు నాకు మాటల్లేక
దిన దినము పూడుకుపోయే గొంతుక

నీ ఎదుటమాత్రమే కబుర్ల పోగుగా ఉండే నాకు, నీవు లేకపోవటంతో నా గొంతుక పూర్తిగా మూసుకు పోతోంది క్రమక్రమంగా అనటంలో గొప్ప అవ్యాజమైన ప్రేమని, భరించలేని వియోగ తీవ్రతనీ, చైతన్యం నుంచి మౌనచీకట్లలోకి జారిపోతున్న హృదయాన్ని అంతే భావతీవ్రతతో ఆవిష్కరిస్తాడు కవి.

కవి ఎవరికీ జవాబుదారీ కాడు. కవిత్వం అంతకంటే కాదూ. అయినప్పటికీ తాను నడచివచ్చేసిన బాటని తడిమిచూసుకోవటం ఒక్కోసారి అనివార్యమౌతుంది. విప్లవమార్గాన్ని వీడి శుద్దకవిత్వదారులు తొక్కడం పట్ల కవి కున్న సంవేదనో/సంజాయిషీనో ఒక కవితలో ఇలా ప్రతిబింబించింది.
నవ యవ్వన
హృదంతరాళంలోంచి
ఉవ్విళ్లూరుతో ఉప్పొంగిన నినాదం
శుష్కవచనంగా అంతర్ధానమయింది……
(సంజాయిషీ పత్రం)

అద్బుతమైన పదచిత్రాలు ఈ కవితలను ప్రకాశింపచేస్తూంటాయి వశీకరించే సుగంధస్పర్శతో.

మృతపుష్పాల మాదిరి ఊహలు
ఊరక సంచరిస్తాయి
నదితో కలిసి
(అంతలో)

సెలయేటి ఒడిలో పడి కొట్టుకుపోయే
ఎండుకొమ్మల మీద ఏమి స్మరించేను
దూరదేశపు లకుముకి పిట్టల జంట (కలకూజితం)

కాళ రాత్రి నొక
నల్లమందు గుళికమల్లే
మింగిన కోకిల ఈ హృదయం
(పునర్గానం)

ఒక్కొక్క గుక్కతో
నల్ల ద్రాక్ష సాయింత్రం
మిగల పండిపోతోంది
నడి జాము రాత్రికి

ఆమెని ఒంటరి వేళ కమ్ముకొన్నాక
ఆదిమ దేహ వాంఛతో దేబరించి
మొర్రోమని శోకించే కుక్కన్నేను
— వంటి పదచిత్రాలెన్నో ఈ సంపుటి నిండా బంధన ఛాయలై అలముకొని ఉన్నాయి.

కవిత్వంలో విస్తరణ ఎంతైతే దోషమో అతిక్లుప్తత కూడా అంతే దోషం. దీనివల్ల కొన్ని సార్లు కవిత అస్పష్టతలోకి జారిపోతుంది. ఈ సంపుటిలో “మృగయ” అనే కవితలో ఇలాంటి పరిస్థితి కనిపించింది. దాన్ని ఓ అధివాస్తవిక కవితగా సమర్ధించుకోవచ్చునుగాక, కానీ అనుభూతికి అడ్డంగా నిలిచేది కవిత్వమెలా అవుతుంది? అమూర్త భావనల దుబారా వల్ల కూడా అస్పష్టత ఏర్పడే ప్రమాదం లేకపోలేదు. చాలా చోట్ల వాక్యాలకు ఫుల్ స్టాపులు, కామాలు వాడకపోవటం కూడా ఒక టెక్నిక్ లానే అనిపిస్తోంది.

“నువ్వేనా” అన్న కవిత అత్యద్బుతంగా ఉంది. శరణార్ధ గాయకుడు, మనసులో మాట, అశాంతం-ఒకింత కుంకుమ, అనురక్తి వంటి కవితలలో కనిపించే ప్రేమ సౌందర్యం అబ్బురపరుస్తుంది.

కవితలోని భావాన్ని అంతే నర్మగర్భంగా చెపుతూంటాయి కవితాశీర్షికలు. వీటిపట్ల కవి శ్రద్ధ మెచ్చుకోదగినది.
గురు పూర్ణిమ రాత్రి
నైర్మల్య చంద్రుడిలా
అరచేతుల్లో వాలిన
కొత్త కవితల పుస్తకం
–అంటూ ఇస్మాయిల్ గారి కవిత్వం గురించి వర్ణించిన ఓ కవితలోని పై వాక్యాలు ఈ కవితా సంపుటికి అచ్చుగుద్దినట్లు సరిపోతాయి. నైర్మల్య చంద్రుడంటే ఇజాలు, రాజకీయాలు అంటని కవిత్వమని. నూత్నలోకాల సౌందర్యాల్ని మోసుకొచ్చే సీతాకోకచిలుకే అరచేతిల్లో వాలిన కొత్త కవితల పుస్తకమని భావించవచ్చు.

చక్కని చిక్కని కవిత్వాన్ని అభిమానించే వారికి, నామాడి శ్రీధర్ గారి “బంధన ఛాయ” తప్పక నచ్చుతుంది.

పుస్తకం వివరాలు:
బంధన ఛాయ
వెల:50/-
కాపీలకొరకు: నామాడి శ్రీధర్, అంబాజీపేట, తూర్పుగోదావరి జిల్లా, ఆం.ప్ర. 533214.
మెయిల్: sridhar_namadi@rediffmail.com

"భారతీయ పండితుల వద్దనుంచి వారి పవిత్ర గ్రంధాలను బ్రిటానియ స్వీకరిస్తున్న దృశ్యం"

James Rennel అనే కార్టోగ్రాఫర్ 1783 లో హిందుస్తాన్ మేప్ ని రూపొందించాడు. అప్పటికి హిందుస్తాన్ (నేటి భారతదేశం) దాదాపు ఈస్ట్ ఇండియా కంపనీ వారి చేతుల్లోకి వచ్చేసింది. వారు వర్తకులనుండి పాలకులగా మారుతున్న దశ అది.

మేప్ కు కుడిపక్క ఉన్న చిత్రం చారిత్రాత్మకమైనది. ఆ చిత్రానికి రెన్నెల్ ఇలా అర్ధం చెప్పాడు

"భారతీయ పండితుల వద్దనుంచి వారి పవిత్ర గ్రంధాలను బ్రిటానియ స్వీకరిస్తున్న దృశ్యం"

.

వివరణ

ప్రాచీన బ్రిటన్ కు మూర్తిమత్వాన్ని కల్పించి Brittannia అనే పేరుకల ఒక దేవతగా పిలుచుకొనేవారు. హిందుస్తాన్ ను తమ ఆధీనంలోకి తెచ్చుకొన్నాక ఇక్కడి పవిత్రగ్రంధాలను బ్రిటానియా దేవత స్వీకరిస్తున్నట్లు చెప్పటాన్ని - మీ జ్ఞానాన్ని మేము స్వీకరించి దాన్ని రక్షిస్తాము అని సింబాలిక్ గా చెపుతున్నట్లు చరిత్రకారులు అర్ధం చెప్పారు.

అలా చరిత్రకారులు భావించటానికి ఆధారాలు

1. కంపనీ వారు అప్పటికే భారతదేశ రచనలను సేకరించి ఆర్చైవ్ చేసే ప్రొజెక్ట్ ఒకటి చేపట్టారు.

2. హేస్టింగ్స్ పూనుకొని అప్పటికి వందలసంవత్సరాలుగా అమలులో ఉన్న హిందూ, పర్షియన్ చట్టాలను అనువదింపచేసి 1776 లో కంపనీ డబ్బులతో “A Code of Gentoo Laws” పేరుతో ప్రచురించాడు.

3. Asiatic Society of Bengal (1784) పేరుతో ఔత్సాహిక కంపనీ ఉద్యోగులు Sir William Jones ఆధ్వర్యంలో ఒక సంస్థను స్థాపించుకొని భారతీయ వ్రాతప్రతులను సేకరించటం వాటిని పరిశోధించటం చేయటం మొదలుపెట్టారు.

4. 1785 లో చార్లెస్ విల్కిన్స్ భగవద్గీతను సంస్కృతంనుంచి ఇంగ్లీషులోకి అనువదించాడు. సంస్కృతంలోంచి ఇంగ్లీషులోకి అనువదింపబడిన మొదటి పుస్తకం ఇది.

5. ఆ తదుపరి కాలంలో మెకంజీ సుమారు లక్ష పేజీల వ్రాతప్రతులను సేకరించాడు. ఇవన్నీ నేటికీ బ్రిటిష్ మ్యూజియంలో ఉన్నాయి. (మనవద్ద చాలా కాపీలు చెదలు తినేసాయి)

***

బ్రిటిష్ లైబ్రేరీలో అనేకవేల ఆనాటి తెలుగు పుస్తకాలు నేటికీ పదిలంగా ఉన్నాయి. ఆరుద్ర చాలా సమాచారం అక్కడనుంచి సేకరించాడు. ఆ తరువాత ఎవరూ ఆ ప్రయత్నం చేసిన దాఖలాలు లేవు. డా. ఎన్. గోపి ఫ్రాన్స్ నుంచి ఇక్కడ లభించని కొన్ని వేమన పద్యాలు తెచ్చారు.

మద్రాసు ప్రాచ్యలిఖితభండాగారంలో బ్రౌన్ సేకరణలను (ఇవి బ్రౌన్ తిరగరాయించిన మెకంజీ సేకరణలు కావొచ్చు) ఎవరూ పట్టించుకోవటం లేదని బంగోరె నెత్తీనోరుబాదుకొని చెప్పాడు.

బ్రిటిష్ లైబ్రేరీలో ఉన్న ఇండియన్ ఆఫీస్ రికార్డ్స్ నుంచి, మెకంజీ సేకరణల నుంచి గ్రహించిన సమాచారంతో Jennifer Howes, Philip Wagnoner, Rama Sundari Mantena లాంటి యురోపియన్ చరిత్రపరిశోధకులు పుస్తకాల మీద పుస్తకాలు రాస్తున్నారు.

.

మనకు చరిత్ర అంటే కులం మతం తప్ప మరింకేం కనిపించదు.

.

ఇక పై చిత్రంలో గమనిస్తే సుమారు రెండువందల యాభైఏండ్ల క్రితం నాటి పండితుల వేషధారణ గమనించవచ్చు. బ్రిటానియాదేవత వెనుక గ్లోబుతో ఆడుకొంటున్న సింహం, ఎత్తైన ఉన్నతస్థానం కనిపిస్తుంది. ఆ వెనుక ఏదో దేవాలయం. మరో పక్క పెద్ద ఓడ. క్రింద నేలపై విల్లంబులు.

ఒరలో కత్తితో సైనికుడు.ఆ పక్క దుబాసి కావొచ్చు.

అప్పటికే తుపాకులు వచ్చాయి అవి చిత్రంలో మిస్ అయ్యాయి.

మరొక ఆసక్తి కలిగించే అంశం చిత్రంలో వ్యక్తి తలను క్రిందకు ఉంచి, పవిత్రగ్రంధాలను పైచేయిస్థానంతో కాక, క్రింద ఉంచి ఇస్తున్నాడు. ఇది బహుసా అప్పట్లో రాజుల ఎదుట ప్రదర్శించే రీతి కావొచ్చు.

బొల్లోజు బాబా

about my proffession

నన్ను చాలా మంది అడుగుతూ ఉంటారు. మీరు తెలుగు లెక్చరరా, హిస్టరీ లెక్చరరా అని.

నా ఉద్యోగం గురించిన సమాచారం నేనింతవరకూ ఎక్కడా మాట్లాడలేదు. ఎందుకో ఈరోజు కొన్ని విషయాలు పంచుకోవాలనిపిస్తోంది.

***

1994 లో జంతుశాస్త్రంలో M.Sc, M.Phil, BEd పుర్తయ్యాక కొన్నాళ్ళు ప్రెవైట్ స్కూల్ టీచర్ గా, నెల్లూరు రొయ్యలచెరువు అక్వాటెక్నిషియన్ గా, డిగ్రీకాలేజ్ లో పార్ట్ టైమ్ లెక్చరర్ గా పనిచేసి - 1998 లో ప్రభుత్వ జంతుశాస్త్ర జూనియర్ లెక్చరర్ గా సర్వీస్ కమిషన్ పరీక్షద్వారా ఎంపికయి నా కారీర్ మొదలుపెట్టాను. అప్పట్లో నేను వ్రాసిన ఇంటర్మీడియట్ జువాలజీ స్టడీ మెటిరియల్ ఆనాటి ఆర్.ఐ.ఒ శ్రీ గౌస్ గారు ముద్రించి అన్ని కళాశాలలకు పంపిణీచేసారు. 2010 లో డిగ్రీ లెక్చరర్ గా ప్రమోట్ అయ్యాను.

2013 లో కాకినాడ పి.ఆర్. కళాశాలకు బదిలీపై వచ్చినప్పుడు, మిత్రుడు శ్రీ పి. అనిల్ కుమార్ ప్రోత్సాహంతో డిపార్ట్ మెంటల్ బ్లాగ్ ను ఒకదానిని క్రియేట్ చేసాం.

పాఠం అయిపోగానే పిల్లలకు నోట్స్/మెటీరియల్ ను బ్లాగులో పోస్ట్ చేసి అక్కడనుంచి వాళ్లు డౌన్ లోడ్ కానీ ప్రింటవుట్స్ కానీ తీసుకొని చదువుకోవటం అలవాటు చేసాను. ఈ ఏడేళ్లలో దానిలో సుమారు 180 టాపిక్స్ పై తెలుగు, ఇంగ్లీషు మీడియంకు చెందిన మెటీరియల్ పోగుబడి ఉంది. దీన్ని మా విద్యార్ధులే కాక చాలా మంది చూస్తున్నారని అర్ధమౌతోంది. ఈనాటికి 31,567 వ్యూస్ కలిగి ఉన్నది.

రెండేళ్లక్రితం నేను వెళ్ళే క్లాసు విద్యార్ధులతో Moodle గ్రూపును ఏర్పరచి, వారి అసైన్మెంట్స్, ప్రొజెక్ట్స్ అన్నీ Moodle ద్వారా సబ్మిట్ చేయటం అలవాటు చేసాను. విద్యార్ధులు వారికివ్వబడిన అసైన్మెంటును పేపర్ పై వ్రాసి దానిని పి.డి.ఎఫ్ గా మార్చి గడువులోపల ఆన్ లైన్లో సబ్మిట్ చేస్తారు. దాన్ని నేను ఇవాల్యుయేట్ చేసి రాంక్ ఇస్తాను. అలాగే క్విజ్ లు. ఇంకా విడియో సెమినార్లు, విడియో ప్రొజెక్ట్ వర్క్స్. వీటన్నిటి క్యుములేటివ్ మార్కులను వారి 40% ఇంటర్నల్ మార్క్స్ గా కన్వర్ట్ చేసి పరీక్షల విభాగానికి అందచేస్తున్నాను.

దీనిద్వారా నాకు అర్ధమైన విషయం ఏమిటంటే కాస్త ప్రోత్సాహం ఇస్తే విద్యార్ధులు తొందరగా అప్ డేట్ అయ్యి మెరుగైన ఫలితాలను చూపిస్తారని. (విడియోలు చూడండి)

బ్లాగు లింకు: https://zoologyprgc.blogspot.com/

వీడియో సెమినర్: https://www.youtube.com/watch?v=Ycj6LuZJYbI&feature=youtu.be

https://www.youtube.com/watch?v=bRMX97oZu-c&feature=youtu.be

వీడియో ప్రొజెక్ట్ వర్క్: Identification of any two Cattle breeds

https://www.youtube.com/watch?v=Tm4fYpjVHus&feature=youtu.be

https://www.youtube.com/watch?v=km-kv2sEy0g&feature=youtu.be

***

ఈ రోజు జూమ్ క్లాసులద్వారా పాఠాలు చెప్పమంటున్నారు. చెపుతున్నాను. నాకు తృప్తినివ్వటం లేదు. కనీసం పదిశాతం విద్యార్ధులు కూడా రావటం లేదు. రకరకాల కారణాలు. వాటిజోలికి పోను.

విద్య అనేది క్లాస్ రూమ్ లో ఉపాధ్యాయుడు, విద్యార్ధి మధ్య జరిగే ముఖాముఖి సంభాషణ అనుకొంటాను. టెక్నాలజీ అనేది ఆ సంభాషణకు కొనసాగింపుగా ఉండాలి అని భావిస్తాను.

***

రోజులో ఎనిమిది గంటలు ఉద్యోగానికి, మరో ఎనిమిది గంటలు కుటుంబం, సాహిత్యం కొరకు వెచ్చిస్తాను. ఉద్యోగవిషయాలు ఇంటికీ, ఇంటి/సాహిత్య విషయాలు ఉద్యోగస్థలానికీ ఏనాడూ తీసుకెళ్లలేదు.

బొల్లోజు బాబా

పిఎస్. I am very well aware that I am being paid to do all these. I just wish to share my experiences. Thats it.

ఒక మిత్రుని వాల్ పై చేసిన కామెంటు ఇది.

****

కవిత్వ వ్యక్తీకరణలో లోకల్ వేరియేషన్స్ ఉన్నాయి. ఉంటాయి కూడా...

ఆంధ్రప్రాంత కవుల కవిత్వం ఒకరీతిగా ఉంటే తెలంగాణ కవుల కవిత్వం మరో రీతి.

నిజానికి ఆంధ్రప్రాంత కవులు గత మూడు నాలుగు దశాబ్దాలుగా షాడో (shadowed) అయిపోయారని నా వ్యక్తిగత అభిప్రాయం. చాలామందికి కోపం రావొచ్చు.

విమర్శకులు పిడుక్కి, బియ్యానికి ఒకే మంత్రం వేసారు.

బొల్లోజు బాబా

about Afsar sir

అఫ్సర్ ని నేను ఇంతవరకూ ప్రత్యక్షంగా చూడలేదు. అయిదార్లు సార్లు తప్ప ఫోనుల్లోనూ పెద్దగా మాట్లాడుకోలేదు. మా ఇద్దరిదీ కవిత్వసంబంధం.

"అప్పటినుంచి ఇప్పటిదాకా" సంపుటిపై ఇటీవల వ్రాసిన వ్యాసంలోని కొన్ని వాక్యాలివి

//.......అనన్యత కొరకు చేసిన అనంతమైన పెనుగులాటే అఫ్సర్ కవిత్వం మొత్తం. తాను ఈ సమాజానికి అన్యుడనని అంగీకరించలేకపోవటం ఒక వైపు, తనను ఎందుకు అన్యుడిగా ఈ సమాజం భావిస్తున్నదో అంటో అన్వేషించుకొనే ప్రక్రియ మరో వైపు. ఈ రెండు దృవాల మధ్యా నలిగే హృదయఘర్షణ సంక్లిష్టంగా ఉంటుంది. ఈ నేపథ్యంలోంచి తన పరాధీనతను గానం చేస్తాడు అఫ్సర్. ఒక మైనారిటీ కవి అవటం వలన అతనిపై అదనపు భారం ఉంటుంది. అందరికీ చక్కగా కుదురుకొన్న వ్యవస్థలో అఫ్సర్ ను ఏదో తెలియని అశాంతి వెంటాడుతుంది.

మనచుట్టూ రక్తమాంసాలతో సంచరించే ఇండియన్ కు, సమకాలీన రాజకీయాలు నిర్మిస్తోన్న ఆదర్శ భారతీయునికి మధ్య పెరిగిపోతున్న అగాధం గురించి అఫ్సర్ కవిత్వం మాట్లాడుతుంది. ఒక అరాచక కట్టుకథ వాస్తవ రూపం దాల్చటం పట్ల సగటు మనిషి పొందే భీతిని పట్టుకొంటుంది. ఈ కవి ఈ నేల యొక్క శతాబ్దాల సామరస్యానికి ప్రతినిధి. తను పుట్టిన నేలపై “లవ్ హేట్” బంధాన్ని కలిగి ఉన్నాడు.....//

.

(నలభై ఏళ్ల వర్తమానం – అఫ్సర్ కవిత్వం-- 1/3/2020)

***

.

అఫ్సర్ రాసిన "యానాం వేమన ఏమనె..." నన్ను అప్పట్లో కలవరపెట్టింది. చాన్నాళ్ళు ఆలోచింపచేసింది, స్పష్టపరచింది. తెలుగు కవిత్వం ఒక సంధికాలంలో ఉన్నప్పుడు వచ్చిన కవిత అది. అప్పటికి ఇంకా అస్తిత్వవాద ఉద్యమాలు చిక్కబడలేదు.

ఆ సందర్భంలోంచి 2009 లో ఆ కవితను విశ్లేషించాను. అప్పటికి, ఇప్పటికీ పరిస్థితులు మరింత క్లిష్టతనొందాయి. స్వేచ్ఛగా, హేతుబద్దంగా, గౌరవప్రదంగా బ్రతకాలనుకొనే ప్రతీ సగటువ్యక్తి వెనుకా మింగేయటానికి భూతమొకటి పొంచిఉంది. కవులు కత్తిఅంచున నిలబడి మాట్లాడవలసివస్తోంది.

***

“యానాం వేమన ఏమనె….” అఫ్సర్ కవిత గురించి

బొల్లోజు బాబా - September 8, 2009

*****************************************************

అనుభవం నుంచి పుట్టే కవిత్వానికి ఆయుర్ధాయం ఎక్కువ. అనుభవాన్ని వెచ్చని స్పర్శగా మలచగలిగే కవి చేతిలో పడితే ఇక అది ఓ శిల్పమై నిలుస్తుంది. టౌనుల్లో కూర్చొని రాసే విప్లవగీతాల హోరులో, సుష్టుగా భోంచేసి అల్లిన ఆకలి కేకల కవిత్వం మధ్య, మూలాల్లో నిలుచుని పలికిన “యానం వేమన ఏమనె…..” కవితా వాక్యాలు నన్ను చాన్నాళ్లు కలవర పెట్టాయి. నా జీవనయాన రెపరెపల్లో చెక్కుచెదరక మరల మరల గుచ్చుకొంటూ, అదే బాధ, అదే అశాంతిని రగిల్చే కొన్ని వాక్యాలలో ఇవి మరపురానివి.

ఈ కవితను మొదటి సారిగా ఆంధ్రజ్యోతి పత్రికలో చదివాను (1992). ఈ కవి ఎవరో మా “యానాం” గురించి రాసాడన్న కుర్రతనపు ఉత్సుకత మొదట్లో ఉండినా, పదే పదే చదివినపుడు, ఈ కవితలో జీవిత సామస్త్యాన్ని ఇముడ్చుకొన్న ఒక “రక్త స్పర్శ” కనిపించింది. కొన్ని ప్రశ్నలకు సమాధానాలు దొరికాయి. “శ్రమైక జీవన సౌందర్యం” అని శ్రీశ్రీ వర్ణించినా, “మంచియన్నది మాలయైతే మాలనేనగుదున్” అని గురజాడ ప్రకటించినా, “శ్రమకు విశ్రాంతి కంటికి రెప్పలా ఉంటుంది” అని టాగోర్ అన్నా ఏదో వెలితి. ఒక ఆలోచన ఎప్పటికీ తెగేది కాదు. లోపలి దారం కనిపించనితనం వెంటాడుతూండేది.

ఆ మహాకవుల కాలంనుంచీ ఇప్పటిదాకా సామాజిక చైతన్యం వేయి దళాలతో వికసించటం వల్లనో ఏమో, ఆ కనిపించని దారమేదో ఈ కవితలో కవికి దర్శనమయ్యింది.

సందర్భం-: కవి యానాం వెళ్లినప్పుడు మాదేటి “సుబ్రమణ్యం” అనే ఒక దళితుడు కొన్ని వేమన పద్యాలు పల్లె పాటలు వినిపించాడు. ఆ యానాం వేమన ఆ రోజు “ఇన్నాళ్లుగా రాస్తుండారు, మా కష్టాలూ, కన్నీళ్లు మీకు ఆపడ్డయా దొరా. ఒకే దారి గుండా వచ్చాం కదా మన ఆకెందుకు ఎడమయ్యింది బాబయ్యా” అని సంధించిన ఒక ప్రశ్న కవిహృదయపు బుల్స్ ఐ కి గుచ్చుకుంది. అంతవరకూ కలల లోకంలో విహరించిన కవి ఆలోచనల్ని పేకమేడలా కూల్చివేసిందా ప్రశ్న. కూలిన ఆ ఆలోచనల్లోంచి ఓ ఫీనిక్స్ పక్షిలా ఈ కవిత పైకి లేచింది. కవుల్ని “నిజం చెప్పు” అంటూ శాసిస్తూంది ఈనాటికీ.

ఆ దళితుని ప్రశ్నకవిలో రగిల్చిన అంతర్మధనం ఈ కవిత లో కనపడుతుంది. ఏమిటీ పరిస్థితులలకు కారణం అనుకుంటూ తన లోపల్లోకంలో అన్వేషణ సాగిస్తాడు కవి. తన చదువునూ, జ్ఞానాన్ని తడిమి చూసుకుంటాడు. ఒక సమాధానంకోసం దోసిలి పట్టి అర్ధిస్తాడు కవి. ఆ వెతుకులాటలో ఎన్నోతరాలుగా మూసుకుపోయిన కనులు సాక్షాత్కరిస్తాయి. తన అంధత్వం తనకే గోచరమౌతుంది. బలవంతంగా వర్గాల మధ్య ఏర్పడిన కండిషనింగ్ తెలుస్తుంది. ఒక వర్గం సాగించిన వివక్ష కనపడుతుంది. ఆ అనుభవం ఇచ్చిన జ్ఞానంతో కవి “మాటకీ అక్షరానికీ చెమట చేతుల మోటుదనం కావాలిక” అని ప్రకటిస్తాడు. మట్టివాసనను, కన్నీటి జాడలనీ, కవిత్వం ప్రతిబింబించాలని ఒక దిశానిర్దేశం కావిస్తాడు.

కవిత్వంలో మనిషివాసన కన్నా చమట చేతుల మోటుదనం యొక్క అవసరతను ఈ కవితలోని అక్షరక్షరం ఎలుగెత్తి చాటింది. దళితకవిత్వ ఉద్యమంలో వస్తువుని నిర్ధిష్టంగా గుర్తించి వ్రాయబడ్డ కవితలలో ఈ కవిత ముందుంటుంది. ఎందుకంటే, ఈ కవితానంతర కాలంలో మహోత్తుంగ తరంగాల్లా ఎగసిపడ్డ దళిత, బహుజన, మైనారిటీ కవిత్వాలలో ఈ కవితాత్మే శత సహస్ర రూపాలతో సంచరించటం ఒక చారిత్రక పరిణామం.

నాకు ఈ కవితలో, వ్యక్తి అనుభవాన్ని కవిత్వంగా మార్చగలగటం, లోపల్లోకపు సంఘర్షణను నిజాయితీగా అక్షరీకరించటం, కవిత్వం సామజిక హితాన్ని కలిగించాలన్న దృక్పధము కనిపిస్తాయి. బహుసా మంచి కవిత్వానికి పై మూడు లక్షణాలు కొలబద్దలేమో కూడా.

నాకు నచ్చిన కవిత గురించి, ఆ కవిత కలిగించిన ఆలోచనలగురించి పంచుకొనే అవకాశాన్ని కలిగించిన పుస్తకం.నెట్ వారికి కృతజ్ఞతలు తెలియచేసుకొంటూ, అఫ్సర్ గారు వ్రాసిన యానం వేమన ఏమనె.. కవితను ఇలా మిత్రులతో పంచుకోవటాన్ని సంతోషిస్తూ……

యానాం వేమన ఏమనె……..

కలల పక్క మీంచి కలవరిస్తూ

నేల మీద దబ్బున పడిపోయినట్టు

చితికిపోయిన ఆకాశం మీంచి నువ్వు

నన్ను భూమ్మీదికి నెట్టినప్పుడు

నా ప్రపంచం మీద కొత్త సూర్యుడు పొడిచాడు

ఒకటి రెండు పదులు వందలుగా విస్తరించి నువ్వు

ఆకాశ శూన్యాన్ని నింపుకొని పోతున్నప్పుడు

నేను ఒఠ్ఠి శున్యాన్నై

శూన్య గోళాన్నయి నీ చుట్టూ పరిభ్రమిస్తూ ఉండి పోయాను.

నేను నిలబడినప్పుడు

మళ్లీ నన్నొక ప్రశ్నగా మార్చి

నా కాళ్ల కింద భూమిని తొలిచావు నువ్వు.

ఆ తర్వాత నేను

నా మొహం వెనుక

వేన వేల భూగోళాల్ని కొండకోనల్ని తవ్వుకుంటూ వెనక్కి వెళ్లిపోయాను

నేను తెచ్చుకున్న చదువునంతా పారబోసుకున్నాను

మళ్లీ దాహం తీర్చమని నీ ముందు దోసిలి ఎత్తాను

నువ్వు నీళ్లూ వొంపలేదు

నా దోసిలీ నిండలేదు

నా దాహం పిడచకట్టుకుని నేను ఎడారినయ్యాను.

నా వొడ్డున ఏ నీటి చుక్కయినా చేపపిల్లలా

విలవిల విల్లాడుతుందేమోనని

మళ్లీ మళ్లీ ఎదురుచూస్తూనే ఉంటాను నేను.

2.

ఎవడు పుట్టినా ఆడదానికేగా

ఏ ఆడదైతేనేం

ఎవడు పుట్టినా రక్తం లోంచేగా

ఏ రక్తం అయితేనేం, మరి

నా యిస్తరి దూరంగా ఎందుకు పెడ్తివి నా దొరా నా రాజా

అని ఈ భూమి కెదురుంగా నిలబడి

సూర్యుడిలా నువ్వు నన్ను పొడుస్తూనే ఉంటావా!

ఇంత తెలిసీ ఇంత చేసీ

నీ కష్టాన్నీ, నీ కన్నీళ్లనీ చూడలేని

అంధుణ్నయిపోయినందుకు

నా కన్రెప్పలకి నీ మాటల సూదులు వేలాడ్తూనే ఉన్నాయి నా మట్టి మనిషీ!

నేను వొట్టి మనిషినే అనుకున్నా

నువ్వూ వొట్టి మనిషివే అనుకున్నా

మనిద్దరి చీమూ రక్తవూ వొక్కటే అనుకున్నా

తోలు తిత్తి ఏదైతేనేం

మనిద్దరి కష్టాలూ వొక్కటే అనుకున్నా

అంతా వొట్టిదే నా మట్టి మనిషీ!

నా వొంటి మీద చొక్కా రంగుని బట్టీ

నా పెదవి మీద మాటల వాసన్ని బట్టీ

నా తల్లీదండ్రీ నాకు పంచిచ్చిన రక్తాన్ని బట్టీ

నా చేతుల మోటుదనాన్ని బట్టీ

తలపాగా తీసి నువ్వొచ్చినప్పుడు

నీ ముందు వొంగున్న తీరును బట్టి

నా మనిషితనం ఖాయమైపోతున్నప్పుడు

నేను వొట్టి మనిషిని ఎట్లవుతా?

3

మాటకీ

అక్షరానికీ

మనిషివాసన ఉంటే సరిపోద్దా?

పోదు,

ఏ మనిషి వాసనో గట్టిగా పసికట్టనీ.

మాటకీ అక్షరానికీ

చెమట చేతుల మోటుదనం కావాలిక!

మాటకీ

అక్షరానికీ

కళ్లకింద బాధతో ఏడుపుతో

తడిసీ నానీ

నల్లబారిన నీడ కావాలిక

మాట నిజంగా మాటయితే

మనువు మాటలో చెప్పాలంటే

అది కాళ్లలోంచి పుట్టాలి

మట్టి కాళ్లలోంచి పుట్టాలి.

– అఫ్సర్

"మెకంజి కైఫియ్యతులు - తూర్పుగోదావరి జిల్లా " పుస్తకం దాదాపు పూర్తయింది.

ఆంధ్రప్రదేష్ కు చెందిన 13 జిల్లాలలో పది జిల్లాలకు సంబంధించిన కైఫియ్యతులను ఎపి ఆర్చైవ్స్, సిపి బ్రౌన్ సంస్థల వారు ఇప్పటికే ముద్రించారు. కడప జిల్లా ఏడు సంపుటాలు, గుంటూరు జిల్లా మూడు సంపుటాలు, మిగిలిన జిల్లాలకు సంబంధించి ఒక్కొక్కటి చొప్పున వెలువరించారు. కృష్ణా దాటాక ఈ కైఫియ్యతుల సేకరణ పెద్దగ జరగలేదు.
ఇక మిగిలిపోయిన మూడు జిల్లాలలో తూర్పుగోదావరి ఒకటి. ఆ లోటు ఈ పుస్తకంతో తీరుతుందని భావిస్తాను. ఈ జిల్లాకు సంబంధించి పది కైఫియ్యతులు మాత్రమే లభిస్తున్నాయి.


దీనికి సంబంధించిన మెటీరియల్ చాలామట్టుకు బొమ్మూరు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంలో, గౌతమి లైబ్రేరీలో దొరికింది. ఎపి. ఆర్చైవ్స్ వారి సమాచారం శ్రీ పరుచూరి శ్రీనివాస్ గారు ఇచ్చారు.
ఇప్పుడున్న పరిస్థితులలో పుస్తకరూపంలో రావటానికి మరో 6 నెలలు పట్టొచ్చు.
ఇది ఇండెక్స్ పేజీ ఇంకా కొన్ని ఫొటోలు

 
బొల్లోజు బాబా

సమకాలీన తెలుగు లాక్షణికుడు - శ్రీ ఇస్మాయిల్

ఇటీవల ప్రముఖ విమర్శకులు శ్రీ సీతారాం "కావ్యసౌందర్యశాస్త్రం లేదా భారతీయ లాక్షణిక సిద్ధాంతాలు వినా,మనవీ అని చెప్పుకోదగిన సాహిత్య సిద్ధాంతాలు ఏమైనా ఉన్నాయా?" అని ప్రశ్నించారు. దీనికి ప్రముఖ విమర్శకులు శ్రీ లక్ష్మి నరసయ్య "దళిత, బహుజన, ముస్లిం వాద సాహిత్య దృక్పథాలు వాటికి సంబంధించిన ఈస్థటిక్స్ లాంటివి దేశీయ సాహిత్య సిద్ధాంతాలు" అన్నారు.

షేక్ పీర్ల మొహమ్మద్" ఏ సిద్దాంతానికైనా యూనివర్సల్ అప్పీల్ ఉండాలి కదా" అనే కోణాన్ని గుర్తుచేసారు.

కవిసంగమంలో ఈ అంశంపై జరిగిన చర్చ చాలా ఆలోచనల్ని రేకెత్తించింది. నావైన కొన్ని అభిప్రాయాలు.

***

Literary theory అంటే ఏమిటి?

Literary theory సాహిత్యంలో ఉండే "సాహిత్యసంబంధి" (Literary) ఏమిటి? అని ప్రశ్నించి దానికి సమాధానాలు రాబడుతుంది. అంటె రసము, ఔచిత్యం, ధ్వని, Tension, Texture, Ambiguity లాంటి ఏ ప్రక్రియ వల్ల ఒక కవిత ఎలా గొప్పకవిత అయ్యిందో/అవ్వగలదో సిద్ధాంతీకరిస్తుంది. లిటరరీ సిద్ధాంతం అంటే సాహిత్యాన్ని అర్ధం చేసుకోవటానికి, విశ్లేషించటానికి, సృజించటానికి ఉపయోగపడే ఆలోచనలు, పద్దతులు

Literary Criticism సాహిత్యాన్ని విశ్లేషిస్తుంది, తూకంవేస్తుంది మంచి చెడ్డలు విడమరచి చెపుతుంది. ఈ విమర్శలో ఒక కవిత ఎందువల్ల మంచికవితో లేక అకవితో పై సిద్ధాంతాల ఆధారంగా నిరూపిస్తుంది. ఎక్కడ రసభంగం జరిగింది, ఎక్కడ ఔచిత్యదోషం ఉంది, ఉద్దేశించిన ధ్వనికి ఎలా అన్వయం కుదరలేదు అనే విషయాలను విపులీకరిస్తుంది.

Literary theory, Literary Criticism లు పరస్పరాధారితాలు. ముందు theory పుడుతుంది, దానికనుగుణంగా విమర్శ జరుగుతుంది. ఉదాహరణకు సాహిత్యమనేది ఒక సాంఘిక కార్యక్రమమని, కవి సామాజిక మార్పుకు దోహదపడాలనే మార్క్సిజసిద్ధాంతం మొదటగా పుట్టింది. ఆ సిద్దాంతాన్ని ఉపయోగించుకొని ఒక కవితలో "సామాజిక ప్రయోజనం" ఏమేరకు ఉంది అంటూ విమర్శ సాగుతుంది. అలాగన్నమాట.

నిజానికి ఈ సిద్ధాంతకర్తకు, విమర్శకుడి కన్నా ముందు సృజనకారుడు అనే వాడు ఒకడుంటాడు. వాడికీ గొడవలేమీ పట్టవు. వాడిమానాన వాడు రాసుకొంటూ పోతాడు. వాడు రాసినవాటిలోంచే ఈ సిద్దాంతాలు, విమర్శలు పుట్టుకొస్తాయి.

***

దేశీయ లాక్షణిక సిద్ధాంతాలు

సాహిత్యం ఎలా ఉండాలి ఏవేం అంశాల వలన ఒక రచన సాహిత్యవిలువలను పొందుతుంది అనే విషయాలను లోతుగా శోధించి, కొన్ని ప్రతిపాదనలను చేసారు మన పూర్వీకులు. ప్రాచీన భారతీయ సిద్ధాంతాలలో ప్రధానంగా అలాంటివి ఆరింటిని గుర్తించవచ్చు

*భరతుని రస సిద్ధాంతం: రసాత్మకమైనదే కావ్యమని ప్రతిపాదిస్తుంది.

*భామహుని అలంకార సిద్ధాంతం: కావ్యానికి అలంకారాలు ప్రధానం అంటుంది

*వామనుడి రీతి సిద్ధాంతం: మంచి కావ్యానికి మంచి గుణాలుండాలంటుంది.

*ఆనందవర్ధనుని ధ్వని సిద్ధాంతం: వాచ్యంగా చెప్పిన విషయం కన్నా చెప్పకుండా వదిలేసిన విషయం ప్రధానమంటుంది.

*కుంతకుని వక్రోక్తి సిద్ధాంతం: వక్రోక్తి అంటే అలంకారములతో నర్మగర్భంగా చెప్పటం. ఇది ఆనందవర్ధనుని ధ్వనిని పోలి ఉంటుంది.

*క్షేమేంద్రుని ఔచిత్య సిద్ధాంతం: ఏది దేనికి తగి ఉంటుందో దాన్ని ఔచిత్యం అంటారు. కావ్యానికి ఔచిత్యం ఉండాలంటుందీ సిద్దాంతం.

***

ఇరవయ్యోశతాబ్దంలో పాశ్చాత్య Literary theory లలో అనేక దృక్పథాలు ప్రవేశించి Literary criticism ను నడిపించాయి. దేశీయ లాక్షణిక సిద్ధాంతాలకు పాశ్చాత్య సిద్ధాంతాలకు పొంతన ఉండదు. భారతీయ, పాశ్చాత్య సంస్కృతులు పూర్తిగా భిన్నమైనవి కనుక ఈ రెండిటి మధ్య పోలికలు తేవటం దాదాపు అసాధ్యం.

మొదట్లో అరిస్టాటిల్ లాంటివారు జీవితాన్ని అనుకరించేదే కళ అన్నారు.

తరువాత మిల్టన్ కాలంలో చందస్సును అనుసరించి చెప్పటమే సాహిత్యం అన్నారు

కాల్పనికతే (romanticism) సాహిత్యమని షెల్లీ, కీట్స్ కవిత్వం చెప్పింది.

.

ఇక ఆధునిక కాలానికి వచ్చేసరికి

*అభ్యుదయ, సామాజిక ప్రయోజనం కలిగి ఉండటం (మార్క్సిస్ట్ సిద్ధాంతం)

*భిన్నత్వాలను celebrate చేస్తూ చరిత్రను నిరాకరించటం ద్వారా స్వీయ అస్తిత్వాన్ని ప్రకటించుకోవటం (పోస్ట్ మోడర్న్)

*మనో వైజ్ఞానిక అంశాలను పొదువుకోవటం (ఫ్రాయిడియన్)

*స్త్రీవాద (gender and Queer theories)

*సాంస్కృతిక వైవిధ్యాలను ప్రతిబింబించటం (Cultural theory)

*పాఠంలోనే అన్ని అర్ధాలు ఉంటాయి అనే ప్రతిపాదన (Structuralism)

*పాఠం వెలుపల సోషల్ పొలిటికల్, హిస్టారికల్ కారణాల వల్ల చాలా కనిపించని అర్ధాలు ఉంటాయి అనే ప్రతిపాదన (Post structuralism)

*రచనలో బహుళార్ధాలను వెతకటం (Deconstruction)

*వలసపాలనానంతర ప్రభావం (Post Colonial)-- లాంటి రకరకాల లిటరరీ సిద్ధాంతాలు సాహిత్యంలో "సాహిత్యసంబంధి" ఏదో తేల్చి చెప్పటం కొరకు ప్రతిపాదించబడ్డాయి. ఒక్కోక్కటీ అతని కంటే ఘనుడు ఆచంట మల్లన్న అన్న రీతిలో సాగుతాయి.

పైన చెప్పిన ఆధునిక లిటరరీ థీరీలను గమనిస్తే, ఎప్పుడో వందల సంవత్సరాలక్రితం ఏర్పరచిన లాక్షణిక సిద్ధాంతాలే తప్ప ఆధునిక కాలంలో మనం సృష్టించుకొన్న ఆధునిక దేశీయ సాహిత్య సిద్ధాంతాలు ఏమున్నాయి అని ప్రశ్నించుకోవటం సందర్భోచితమే కాదు అవసరం కూడా.

ఆమేరకు లక్ష్మి నరసయ్య గారు చెప్పిన దళిత,బహుజన ఈస్థటిక్స్ కొంతమేరకు ఆ లోటును తీర్చిందని భావించవచ్చు.

మన తరంలో తెలుగులో అంత స్పష్టంగా కవిత్వానికి చక్కని నిర్వచనాన్ని, అసలు ఏది కవిత్వం అన్నదానికి సమాధానాన్ని, కవిత్వపు పరిధులు, బలహీనతలను విస్పష్టంగా చెప్పిన ఒక సిద్ధాంతకర్తగా శ్రీ ఇస్మాయిల్ కనిపిస్తారు. ఈయన వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలపై పాశ్చాత్యప్రభావం లేదని చెప్పలేం అయినప్పటికీ ఇస్మాయిల్ గారి అభిప్రాయాలు స్వతంత్రంగా, స్థానీయంగా ఉండటం గమనించవచ్చు.

***

సమకాలీన లాక్షణికుడు - శ్రీ ఇస్మాయిల్

తెలుగుకు సంబంధించినంత వరకూ కవిత్వాన్ని నిర్వచించి, కొన్ని లక్షణాలను ప్రతిపాదించిన ఆధునిక కవులలో ఇస్మాయిల్ కనిపిస్తారు. నేనొక లాక్షణిక సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదిస్తున్నాను అని ఆయన ఎక్కడా చెప్పుకోకపోయినా ఆయన వదిలివెళ్ళిన ప్రతిపాదనలు, చేసిన చర్చలు, వాదప్రతివాదనలను ఈ రోజు మనముందే ఉన్నాయి. వాటి ద్వారా, ఇస్మాయిల్ తనజీవితకాలమంతా తపస్సుచేసి ఆధునిక కవిత్వంలోని "సాహిత్యసంబంధి" లక్షణాలను నిర్వచించారని, కవిత్వాన్ని విశ్లేషించటానికి కావాల్సిన పనిముట్లను గుర్తించారని తెలుసుకోవచ్చు.

.

ఒక లాక్షణికుడిగా ఇస్మాయిల్ చేసిన ప్రతిపాదనలు

.

1. కవిత్వంలో నిశ్శబ్దం

మన చుట్టూ ఉన్న అనుభవిక ప్రపంచాన్ని ఆవిష్కరించటమే కవిత్వ లక్ష్యం. అనుభవాన్ని అనుభవంగానే ప్రత్యక్షం గా అందించటం కవిత్వం పని. అనుభూతి సామాన్య భాషకు అందదు. ఆ అనిర్వచనీయమైన ఆ నిశ్శబ్దాన్ని వాక్యాలలోకి ప్రవేశపెట్టటమే కవిత్వ లక్షణం. కవిత్వానికి శబ్దమెంత ముఖ్యమో నిశ్శబ్దం కూడా అంతే.

(ఇది కొంతమేరకు ధ్వని సిద్ధాంతానికి దగ్గరగా ఉంటుంది. శబ్దం అంటే ఒక కవితలో పైకి చెపుతున్న విషయంగాను, నిశ్శబ్దం అంటే అన్యాపదేశంగా చెపుతున్న లేదా చెప్పకుండా నిశ్శబ్దంగా ఉంచిన విషయంగాను అర్ధం చేసుకోవాలి)

.

2. కవిత్వం హృదయ సంబంధి

.

కవిత్వం హృదయ సంబంధి. ఆలోచనా వ్యవస్థ బుద్ధికి సంబంధించినది. కవిత్వాన్ని బుద్ధి (Reason) శాసించలేదు.దాని సామ్రాజ్యమే వేరు. కవిత్వానికి "కరుణ ముఖ్యం".

అసలు సృజనాత్మకతకి మూలమేమిటి? కవి యొక్క దర్శనం (vision). ఇది పూర్తిగా వైయక్తికమైనది. ఏ కవి దర్శనం వానిది. దీన్నించే అతని కవిత్వం ఉద్భవిస్తుంది. కనక, కవి నిబద్ధుడై ఉండవలసింది తన సొంత దర్శనానికే!

కవిత్వం తల్లివేరు కవి అంతర్లోకమూ, బహిర్లోకమూ కలిసేచోట తన్ని ఉంటుంది.

.

3. కవిత్వం చేసే పని చదువరి మనస్సులో దీపం వెలిగించడం.

.

కవిత్వం చేసే పనల్లా చదువరి మనస్సులో దీపం వెలిగించడమే. దీని వల్ల అతని అవగాహన పరిధి విస్తరిస్తుంది. తన మనస్సులో వెలిగిన దీపం వెలుతురు తన దారి తను వెతుక్కోవడానికి సహాయపడుతుంది. ఫలానా దారినే నడవమని ఒకరు చెబితే వినడు మనిషి. అది తనకు తోచాలి. తన దారేదో తను నిర్ణయించుకోవాలి. ఈ నిర్ణయానికి కవిత్వం తోడ్పడుతుంది.

“కళ కళ కోసమే” అనే వాదనా, “కళ సాంఘిక రాజకీయ ప్రయోజనాల కోసం” అనే వాదనా – రెండూ అతి వాదాలే! ఏదో ఒక ప్రయోజనం లేకుండా ఏదీ వుండదు. ఐతే దేని ప్రయోజనం దానికుంటుంది. ఇది గుర్తించడం ముఖ్యం. ప్రపంచాన్ని అవగాహన చేసికోవటమూ, తద్వారా ప్రపంచంతో అనుభౌతిక అనుసంధానం (emotional adjustment) సాధించటమూ – అనాది నుంచీ కళా ప్రయోజనమని అనుకుంటున్నాను.

.

4. భాషని శుభ్రపరచటం

.

నేను (ఇస్మాయిల్) కవిత్వంలో ఒక ముఖ్యమైన పని చేయడానికి పూనుకున్నాను. భాషని శుభ్రపరచడానికి ప్రయత్నించాను. చాలా మాటలకు మాసిన రంగులు, పాత వాసనలు ఉంటాయి. అలాంటి మాటల్ని కవిత్వంలో వాడలేదు. పాత కావ్యాల్లోనివి, పురాణాల్లోని పదాలు, సమాసాలు, పేర్లూ, కథలూ నా కవిత్వం జోలికి రాకుండా జాగ్రత్తపడ్డాను.

నా స్వంతమైన, సరికొత్త అనుభవాల్ని వ్యక్తపరచటానికి, వ్యావహారికప్రపంచంలోని సరికొత్త మాటల్నే కోసుకొచ్చి వాడుకున్నాను.

.

5. కవిత్వానికి లేబుల్స్ ఉండకూడదు

.

కవిత్వానికి లేబిల్స్ అంటించడం నాకిష్టం ఉండదు. ఆలోచన నుంచి తప్పించుకొనే మార్గాలు లేబిల్స్. అర్థం చేసుకొనే కష్టానికి పాల్పడకుండా, తేలిగ్గా కొట్టిపారెయ్యడానికి లేబిల్స్ ఉపయోగిస్తారు. ‘బూర్జువా, శ్రామికవర్గం, రివిజనిస్టు లాంటి లేబిల్స్ అంటించి ఇక ఆ విషయం గురించి ఆలోచించడం మానేయవచ్చు.

***

పైన చెప్పిన అయిదు పాయింట్లు ఆధునిక కవిత్వాన్ని అర్ధం చేసుకోవటానికి, విశ్లేషించటానికి దోహదపడే అంశాలు. పై అయిదు పాయింట్లు స్వేచ్ఛాప్రతిపాదనలు.

కవిత్వంలో నిశ్శబ్దం అనే ప్రతిపాదనకు ధ్వనిసిద్ధాంతం మూలాలు కనిపిస్తున్నా, చెప్పిన విధానం కొత్తది. .

కవిత్వం హృదయసంబంధి అన్నటువంటి మాట emotions recollected in tranquility అన్న మాటకు దగ్గరగా అనిపించవచ్చు. కవిత్వం పూర్తిగా వైయక్తికఅనుభవంగా, దర్శనంగా ఆమేరకు తన సృజనను కొనసాగించటం ఇస్మాయిల్ నిబద్దతగా భావించాలి.

.

సాహిత్యప్రయోజనం ఆనందోపదేశాలు అని మనవాళ్లు, పాశ్చాత్యులు అంగీకరించారు. ఆ మాటకు భిన్నంగా కవిత్వం చదువరి మనస్సులో దీపం వెలిగించడం అనటం నవ్యమైన ప్రతిపాదన

.

అదే విధంగా భాషను శుభ్రపరచటం తెలుగుకు మాత్రమే అన్వయించబడే ఒక విషయంగా భావించవచ్చు. ఈ ప్రతిపాదనకు మూలాలు వాడుకభాషోద్యమంలో ఉంటాయి. అలాంటి క్లిష్టపదాలను వాడటం గురించి, డెడ్ మెటఫర్లను ఒదిలించుకోవటం గురించి ఈ ప్రతిపాదన మాట్లాడుతుంది.

.

కవిత్వానికి లేబుల్స్ ఉండకూడదు అన్నటువంటి ప్రతిపాదనకూడా పూర్తిగా ఆధునికమైనదే. కామెడిలని, ట్రాజెడీలని సాహిత్యాన్ని లేబ్లింగ్ చేసే పద్దతి పాశ్చాత్యులది. దేశీయమైన ప్రాచీన సాహిత్యంలో ఈ పద్దతిలేదు. ఒక కావ్యం జీవితసామస్త్యాన్ని ప్రతిబింబించేవిధంగా ఉండటంచే లేబ్లింగ్ అవసరపడలేదు భారతీయ లక్షణకారులకు. ఆధునిక కాలంలో కవిత్వాలకు వేసే లేబ్లింగ్ వలన జరిగే నష్టం గురించి మాట్లాడటం కూడా "సాహిత్య సంబంధి" కి లేబుల్స్ తో పనిలేదు అని చెప్పటమే.

.

ఈ అయిదు ప్రతిపాదనలతో కూడిన "Ismayil Literary theory" సాహిత్యంలో ఉండే "సాహిత్యసంబంధి" (Literary) ని నిర్వచిస్తుంది.

***

ఇస్మాయిల్ గారి దాదాపు అన్ని కవితలు, ఇంటర్వ్యూలు, వ్యాసాలు ఆన్ లైన్ లో లభ్యంగా ఉన్నాయి. కవిత్వం ఎందుకొరకో, దాని పరిమితులేమిటో తెలుసుకోవాలనుకొనేవారు ఈ క్రింది లింకులలో ఇస్మాయిల్ రచనలను చదువుకొనవచ్చును.

.

(మే 26, ఇస్మాయిల్ జయంతి సందర్భంగా)

బొల్లోజు బాబా

.

బయటి లింకులు

ఈమాట ఆర్చైవ్స్: t.ly/iWfD

ఇస్మాయిల్ కవిత్వం:

http://ismailmitramandali.blogspot.com/

వ్యాసాలు

t.ly/bmDO

https://pustakam.net/?p=2021

https://pustakam.net/?p=1952

https://archive.org/…/kavithva-bhasha-by-bolloju-b…/mode/2up

ఇస్మాయిల్ గారు కవిత చదివుతున్న విడియో

https://www.youtube.com/watch?v=ZZioaVMnoEc

breach of contract

"ఐ కాన్ట్ బ్రీత్ ఆఫిసర్ ఐ కాన్ట్ బ్రీత్"
"నాకు తెలుసు నాకు తెలుసు
నువ్వు దొంగవు
నల్లగా ఉన్నావు కనుక నువ్వే దొంగవు
నాకు తెలుసు నాకు తెలుసు"
***
విధేయుడిగా ఉంటానని వాడు
రక్షిస్తానని నువ్వూ చేసుకొన్న
ఒప్పందం ఉల్లంఘించబడింది.
పాపం చివరి వరకూ
"ఐ కాన్ట్ బ్రీత్ ఆఫిసర్ ఐ కాన్ట్ బ్రీత్" అంటూ
విధేయుడై వేడుకొంటూనే ఉన్నాడు వాడు
***
"వాళ్ళు దొంగలన్న సంగతి
వాళ్ళే నిరూపించుకొంటున్నారు చూడండి
షాపులు దోచుకొంటూ
వస్తువుల్ని మోసుకొంటూ
వాళ్ళు దొంగలే.... వాళ్ళే దొంగలు
నల్లవాళ్ళందరూ దొంగలే" .... ఇంక ఆపు నీ వాచాలత్వం.
***
అది లూటింగ్ కాదు....
శతాబ్దాల చరిత్ర చేస్తున్న ప్రకటన
నువ్వు ఒప్పందాన్ని ఉల్లంఘించిన ప్రతీసారీ
మేము కూడా ఉల్లంఘిస్తామని
వాళ్ళు ప్రకటిస్తున్నారు....

అందరి రక్తమూ ఒకటే కన్నీరని
చేసుకొన్న ఒప్పందం
గుర్తుందా?

బొల్లోజు బాబా