Saturday, May 14, 2022

ఊహల కొంగలు కవిత్వ గూటికి చేరేవేళ



డా. కాళ్ళకూరి శైలజ గారి "కొంగలు గూటికి చేరే వేళ" కవితా సంపుటి పై వ్రాసిన సమీక్షా వ్యాసం. ఇది పాలపిట్ట ఏప్రిల్, 2022 సంచికలో ప్రచురింపబడింది. ఎడిటర్ శ్రీ గుడిపాటి వెంకట్ గారికి ధన్యవాదములు తెలియచేసుకొంటున్నాను.
బొల్లోజు బాబా
.
ఊహల కొంగలు కవిత్వ గూటికి చేరేవేళ

.
డా. కాళ్ళకూరి శైలజ గారు వక్తగా, విశ్లేషకురాలిగా ఇప్పటికే ప్రసిద్ధులు. వృత్తిరీత్యా మంచి పేరు ప్రఖ్యాతులు సంపాదించుకొన్న వైద్యులు. ఇప్పుడు “కొంగలు గూటికి చేరేవేళ” అనే ఈ కవిత్వ సంపుటితో మంచి కవయిత్రిగా మనముందు నిలిచారు. ఇది వీరి మొదటి కవిత్వ సంపుటి.
శైలజ గారు చదువుకునే వయసునించీ గొప్ప సాహిత్యాభిమాని, విస్త్రుతమైన చదువరి. ఈ సంపుటిలోని కవితలు- ఊదాపూలు, నాచుట్టూ, వ్యధార్తగాథలు, అస్తిత్వం అని నాలుగు భాగాలుగా ఉన్నాయి. ఊదాపూలలో 19 కవితలు, నాచుట్టూ లో 9 కవితలు, వ్యధార్తగాథలు అనే విభాగంలో 8 కవితలు, అస్తిత్వం అనే చివరి భాగంలో 2 కవితలు ఉన్నాయి.

I. ఊదాపూల… Confessions

సాహిత్యంలో ఊదారంగు ప్రేమని, నిజాయితీని, మార్మికతను, జ్ఞాపకాలను సూచిస్తుంది. ఈ 19 కవితలలో అవే అంశాలు ప్రతిబింబించటం గమనించవచ్చు.
శైలజగారు తనజీవితంలో ఎదుర్కొంటున్న సంఘర్షణలను, వేదనలను నిజాయితీగా కవిత్వీకరించారు. స్వీయానుభవాలను ఇంటలెక్చువల్ గా కవిత్వీకరించే కవులను Confessional Poets అని అంటారు. ఆ కోణం లోంచి చూసినపుడు వీరు Confessional Poetess గా కనిపిస్తారు. ఈ విభాగంలోని మొదటి అయిదు కవితలు చాలా విశిష్టంగా కనిపిస్తాయి. ఇవి కవయిత్రి తాలూకు మనఃస్థితిని, కవిత్వం వైపు ఆమె చేసిన ప్రయాణాన్ని సూచిస్తాయి.
గతించిపోయిన పుత్రుని తాలూకు జ్ఞాపకాలు మొదటి మూడు కవితలలో చాలా లోతుగా వ్యక్తీకరించబడ్డాయి. ఒక బలమైన వేదనను ప్రతిబింబించాయి. అదొక పెనుదుఃఖం. ఈ పుస్తకానికి ముందుమాట వ్రాసిన శ్రీమతి వాడ్రేవు వీరలక్ష్మి దేవి గారు, నేను ఆ మొదటి మూడు కవితల వద్ద చాలాసార్లు ఆగిపోతూ వచ్చాను అన్నారు. మొదటి మూడు కవితలలో తన పుత్రశోకాన్ని….

పచ్చి గాయం మీద
జ్ఞాపకాల లేపనం పూసి
కాలంతో రాజీ పడాలి…. అంటూ ఒకచోట
వెలవెల బోయిన అమావాస్య నిశిలో
తేలిపోయిన విత్తు
మరెక్కడో మొలకెత్తే ఉంటుంది …. అంటూ మరో చోట నిర్వేదంతో సమాధానపడటం గమనిస్తాం.
 
“కలలు కన్నీళ్ళు దాయటానికి పదాలను మించిన సురక్షిత స్థలాలు లేవు ఈ ప్రపంచంలో” అని ముందుమాటలో శ్రీ సీతారాం అన్నట్లు - ఆ వేదననుండి, ఆ వేదనామయ బరువైన జ్ఞాపకాలనుండి ఆమెకు సాంత్వన కవిత్వంలో లభించినట్లు నాల్గవ కవిత డేజావూ లో అర్ధమౌతుంది. ఏదైన ఒక కొత్త ప్రదేశానికి వచ్చినపుడు, ఇదివరకెన్నడో ఆ ప్రదేశాన్ని చూసామని, అక్కడ సంచరించామనీ అనిపించటాన్ని డే జావూ అంటారు.

ఓహో! ఇదే ఆ చోటు
కలతలు, కన్నీళ్ళ సాక్షిగా
అల్లనల్లన ఎగిరే మనసుకు
కంటిచెమ్మ తుడిచి
కలల చీకట్లు చెరిపి
జన్మజన్మ స్మృతుల బాటలో
దర్శించిన క్షణకాలపు “ఆనంద సీమ” ఇదే
ఇక్కడే!
అడవిలో మిణుగురు నేనే
తోటలో తేనెపిట్టా నేనే
వెన్నెల వర్షంలో క్రీనీడల నడుమ మెత్తని చీకటి నేనే
తూర్పుకొండల నారింజ రశ్మి నేనే (డే జావు)

ఇదొక అపురూపమైన సందర్భం. జీవితంలోని డిప్రెస్సింగ్ మొమెంట్స్ ని కవిత్వం తిరిగి జీవన క్షణాలుగా మార్చటం, -- అల్లనల్లన ఎగిరే మనసుకు కంటిచెమ్మ తుడిచి, చీకట్లు చెరిపి “ఆనంద సీమ” ను దర్శింపచేయటం, ఇదంతా ప్రకృతి చేసే మాయ అనే ఎరుక కలిగించటం- ఒక గొప్ప మానవానుభవం. విశ్వసిస్తే దైవీక ఘటన కూడా. ఆ మేరకు శైలజగారు కవిత్వానికి ఒక ప్రొడిగల్ డాటర్ గా అనిపిస్తారు.

ఇక ఐదవ కవితలో శైలజగారు తాను కవిత్వం వైపు చేసిన ప్రయాణానికి తనకు మార్గదర్శిగా ఎవరున్నారో ఇలా చెబుతున్నారు.

మరి నా గురువో?
జటాధారి, మౌని కాదు.
ఉధ్గ్రంథ సారమూ కాదు!
సుతిమెత్తని ఇసుకలో తగిలే ములుకు
నమ్మకాన్ని ప్రశ్నించే బాధ
విశ్వాసాన్ని నిలదీసే విషాదం
పాలలో నీటిని వేరుచేసే రాయంచ
కలలో మెలుకవ
మెలుకవలో ఎరుక… (మార్గదర్శి). ….. మొత్తం మీద జీవనానుభవాలే తన కవిత్వానికి నేపథ్యం అంటున్నారు. అందుకనే ఈ సంపుటిలోని అనేక కవితల వెనుక స్పందించే ఒక దయామయి హృదయం ఉండటం స్పష్టంగా గమనించవచ్చు.

ఊదాపూల విభాగంలోని మిగిలిన కవితలలో ఎక్కువగా నాస్టాల్జియా, ప్రకృతి, మానవ సంబంధాలు, ఆత్మవిశ్వాసము, సహానుభూతి లాంటివి వస్తువులుగా ఉన్నాయి. నువ్వొచ్చివెళ్ళిన సాయింత్రం, అప్పుడు, కేరింత, మిస్సింగ్ లాంటి కవితలను కథనాత్మక శైలిలో చెప్పారు. నేడు కవిత్వాన్ని కథనాత్మక పద్దతిలో చెప్పటానికి ప్రాముఖ్యత పెరుగుతున్నది. కథనాత్మక శైలి పఠితల్ని ఆకర్షిస్తుంది. చెపుతున్న సంఘటననో దృశ్యాన్నో మనో ఫలకంపై చిత్రించుకోవటం ద్వారా చక్కని అనుభూతిని కలిగిస్తుంది.

ఒకానొక శరత్ పూర్ణిమరోజున ఇంటిల్లపాదీ పిల్లాపాపలతో డాబాపైకి వెన్నెలలో భోజనాలు చేసిన సందర్భాన్ని ఒక కథలా చెప్పిన ఈ కవితా సౌందర్యం చూడండి

వెన్నెల భోజనానికి అంతా సిద్దం
డాబామీద చాప, పళ్ళెంలో పాల బువ్వ
గిరికీలు కొడుతున్న మిణుగురుల్లా
పసికేరింతలు//
పెరుగన్నం పులుముకున్న వేళ్లకొనలకు
అందక పరుగులు తీసే
చిట్టికూనల పాదాలు//
పందిరి కింద పడక్కుర్చీలో నాన్న,
పైకీ కిందకీ అమ్మ
కలబోసుకున్న కబుర్ల అక్కాచెల్లెళ్ళు//
ఎక్కడిదో సాంబ్రాణిధూపం//
ఇప్పటికీ శరత్ పూర్ణిమ నిండుకుండ
చేదుకున్న కొద్దీ వెలుగు నీడల సైయాట
నింగిని ఎదలో వెలిగించే పెన్నిధి. (అప్పుడు)

పై కవితలో సామాజిక స్పృహ ఏది? సామాజిక ప్రయోజనం ఏమేరకు నెరవేరుతుందీ? అంటూ ఆధునిక విమర్శకుడు ప్రశ్నించవచ్చు. పై కవితలో వేల సంవత్సరాలుగా కాపాడుకొంటూ వచ్చిన భారతీయ సంస్కృతి ఉంది. మనిషిని మనిషితో బంధించిన మానవ సంబంధాలు ఉన్నాయి. సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని కాపాడుకోవటం, మానవసంబంధాలను నిలుపుకోవటాన్ని మించిన సామాజిక ప్రయోజనం ఏమీ ఉండదు ఏ కాలంలోనైనా. ఈ రెండు పనులు చేయటానికి సాహిత్యం వినా మరో మార్గం లేదు.

II. నాచుట్టూ … నేనే

ఈ విభాగంలో తొమ్మిది కవితలు ఉన్నాయి. ఇవి కవి చుట్టూ ఉన్న సమాజిక జీవనం పట్ల చేసిన పరిశీలనాపూర్వక వ్యాఖ్యానాలు. ఈ విభాగంలో -పల్లెలకు దూరమై పట్నంలో పరాయీకరణ పాలౌతున్న మనిషిగురించి రెండు కవితలు, ప్రకృతి వైపరీత్యాలలో పేదల అగచాట్లపై రెండు, వృద్ధాప్యంపై రెండు, దివ్యాంగులపై ఒకటి, రాత్రి పహారా కాచే గూర్కాపై ఒకటి, సరిహద్దు సైనికునిపై ఒకటి ఉన్నాయి.
 
నేడు మానవుడెంత పరాయీకరణకు గురయ్యాడో చెప్పకుండా ఆధునిక జీవనాన్ని చెప్పటం సాధ్యపడదు. గుంపులో ఏకాకితనం, అమానవీకరణ, హిపొక్రిసి, నగరంలో ఉంటూనే నగరం పట్ల విముఖత, పల్లె లేదా బాల్యజ్ఞాపకాలను తలచుకోవటం, నిరాశ వంటివన్నీ పరాయికరణ వివిధ స్థాయిలు.

చీకటి కవల కవితలో నగరభీభత్స సౌందర్యం వివిధ మెటఫర్లలో ఇలా దర్శనమిస్తుంది

నగరం ఒక భీతావహ సత్యం/
జూదగృహం పట్నం/
కృత్రిమ ఆటబొమ్మ/
దేహాన్ని బేరం పెట్టమంటుంది
మోసం, మోహం కలనేసిన మలిన వస్త్రం నగరం/
చీకటి కవల నగరం.
 
నగరాన్ని చీకటికి కవల అనటం ఒక నవ్యమైన ఊహ.

రచ్చబండ అనే కవితలో జ్ఞాపకాల్లోంచి ఒకనాటి పల్లె సామాజిక జీవనాన్ని ఇలా పునర్నిర్మించుకొంటారు శైలజగారు.

అనగనగా మా ఊరు
ఊరికి పెద్దన్న రావిచెట్టు/
ఆ చెట్టుకింద చదునైన రాయి
అదే ఆ ఊరికి గరిభనాభి//
బాటసారి వేసట, ముచ్చట్ల తీరిక
బైరాగిపాట, సన్యాసి విశ్రాంతి,
తలా ఒక ఆకుగా రాలిపడినది అక్కడే – (రచ్చబండ)

పల్లెటూరిలో గడచిన బాల్యపు జ్ఞాపకాలు తలచుకోవటం ఆధునిక మనిషి మీద అనివార్యంగా పడిన పరాయీకరణను తెలుపుతున్నాయి.

III. వ్యధార్తగాధల…చీకటి వెలుగులు

వ్యధార్తగాథలు అనే విభాగంలో 8 కవితలున్నాయి. శైలజగారు వృత్తిరీత్యా వైద్యులు. ప్రాణం శ్వాసపోసుకోవటాన్ని దగ్గరనుండి చూస్తారు. ఆ నేపథ్యంలోంచి రాసిన కవితలు ఈ విభాగంలో ఉన్నాయి. ఈ కవితలలోని వస్తుశిల్పాలు హృదయాన్ని కంపింపచేస్తాయనటంలో సందేహం లేదు.

రెక్కలు సాచి రివ్వుమందామనే ప్రాణంకి
మత్తిచ్చి మాయచేసి, లాలిస్తుంటారు
ఏ రక్తసంబంధం లేనివారు
రక్తపు సీసా కోసం పరుగులు తీస్తుంటారు//
ఎన్ని అరచేతులు కావాలి!
ఒక ప్రాణదీపం వెలిగించేందుకు --(ఆపరేషన్ థియేటర్)

ఎమర్జెన్సీ వార్డులో జరిగే ఒక దినచర్యను కవిత్వీకరించారు. కవిత చివరలో ఆ వ్యక్తి బ్రతికితే "గది అమ్మలా కళ్ళువొత్తుకొంటుంది, ఒకవేళ ఆ వ్యక్తి చనిపోతే గుండెల్లో బాణం దిగిన గాయం జ్ఞాపకమై సలుపుతుంది - అనటం ద్వారా వైద్యవృత్తిలో ఉండే మానవీయకోణాన్ని ఆవిష్కరించారు.
 
నిప్పంటించుకొని ఆత్మహత్య చేసుకొనేది ఎక్కువగా స్త్రీలే. ఎందుకో పురుషులు అలాచేసుకోవటం పెద్దగా చూడం. అత్తింటివారి వేధింపులను తట్టుకోలేక ఒక స్త్రీ నిప్పంటించుకొని కాలిన గాయాలతో హాస్పటల్ కు వచ్చిన సంఘటనను దగ్ధపరిమళం అనే కవితగా మలచారు.

అన్నం వండిన చేయి మోడై
మరణవాగ్మూలంలో సంతకం పెట్టలేక
నిరాశ తెరవెనుకనుంచి సైతం
క్షమాభిక్ష పెట్టేందుకు గొంతుసవరించుకొంటుంది
కాబోయే పెళ్ళికొడుకు మాత్రం తెలివిగా తప్పించుకుపోతాడు. (దగ్ధపరిమళం)

అలాంటి పరిస్థితులలో కూడా ఆ స్త్రీ ఆ భర్తకు క్షమాభిక్షపెట్టేందుకు సిద్ధపడినట్లు చెప్పటం ద్వారా మానవసంబంధాలలోని అనూహ్యతను, అపాత్రదానాన్ని అక్షరబద్ధం చేస్తారు శైలజగారు.
ఒక తల్లి బిడ్డకు జన్మనివ్వటాన్ని “తొలి ఊపిరి” పేరుతో ఒక కవితా సందర్భం చేసారు శైలజగారు.

పురుటిగది సంద్రంలో
సుడిగుండాల మాయవిడినపుడు
ప్రాణం రూపుకడుతుంది.
“అమ్మా” అనే కేక మోగుతుంది
ఒక్క తల్లికే జన్మనివ్వడం తెలుస్తుంది

మాయవిడినపుడు అన్న మాటలో “మాయ” అనే పదానికి వేదాంతపరమైన మాయ అనే అర్ధంతో, శాస్త్రీయంగా పిండత్వచం/Placenta అనే అర్ధంతో కూడా అన్వయం చేసుకోవచ్చు. ఇది కవి ప్రతిభ.
ఏ మనిషైనా ఒంటరిగా బ్రతకలేడని, అనేకమంది క్రమశిక్షణతో సైన్యం వలే పనిచేస్తేనే అతని జీవనం సాధ్యమౌతుందనే సత్యాన్ని ఈ సంపుటి చివరికవిత “నీకై పోరాడే సైన్యం” ద్వారా ఆవిష్కరించారు.
 
ఆసుపత్రి గోడలు, ఆలయాల కంటే ఎక్కువ ప్రార్ధనల్ని విని ఉంటాయి అంటాడు రూమీ.

ఆసుపత్రి అంటేనే ఒక ఉద్యమం
ఆఖరుక్షణందాకా పోరాడే
అత్యున్నత పోరుభూమి
ప్రార్ధనలన్నిటికీ ప్రాణాన్ని
కానుకగా ఇచ్చే దివ్యలోకం – అంటూ శైలజ గారు ఆసుపత్రికి అద్భుతమైన నిర్వచనం ఇచ్చారు ఈ కవితలో.

VI. నా అస్తిత్వం … నా కవిత్వమే

ఈ విభాగంలో అల్కెమి, సౌమ్యవాది అనే పేర్లతో రెండు కవితలు ఉన్నాయి.

వేపపూత ఏటా తొలి సంతకం చేసినట్టు
ఓటమిలోంచి
వికసించే రహస్యం పట్టుబడింది
విషాదం కన్నా జీవితం తియ్యనిది (అల్కెమి)

“కవిత్వం ఒక అల్కెమి. దాని రహస్యం కవికే తెలుసు” అని తిలక్ అన్నాడు. అప్పటినుంచి తెలుగు సాహిత్యంలో అల్కెమి అనేపదం కవిత్వానికి ప్రతీకగా నిలిచిపోయింది. అల్కెమి అనే పేరుతో ఉన్న ఈ కవితలో ఓటమిలోంచి తిరిగి ఫీనిక్స్ పక్షిలా తాను పైకి లేవటానికి కవిత్వం సహాయపడిందనే రహస్యాన్ని పొందుపరచారు శైలజగారు.
 
ఇదే విభాగంలోని రెండవకవితైన సౌమ్యవాదిలో

నువ్వున్నచోటును పదేళ్ళ తర్వాత 
ఎలా ఉంటుందో దర్శించే
ఒకే ఒక్కడున్నాడు//
వాడు కవి, వాడే రవి
తూర్పున కాదు,
మార్పున ఉదయిస్తాడు – అంటూ ఒక కవిని నిర్వచించారు. 

ఈ రెండు కవితలద్వారా తన అస్తిత్వంలో ఓటమిలోంచి వికసించిన కవిత్వాన్ని వినిపించే సౌమ్యవాద కవి దాగి ఉన్నదంటూ అన్యాపదేశంగా తన కవిత్వ తత్వాన్ని చెబుతున్నారు.
ఈ సంపుటిలోని కవితల వరుసక్రమాన్ని, వివిధ విభాగాలుగా వాటిని కూర్చిన విధానంలో అంతస్సూత్రంగా ఒక నెరేటివ్ ఉండటం విశేషం.
***
పదచిత్రాల సౌందర్యం, ఆర్థ్రత, జీవితానికి చేసిన లోతైన వాఖ్యానం, పదబంధాల నవ్యత్వం, తాత్వికత, కాళ్ళకూరి శైలజ గారి కవిత్వంలో పొటమరిస్తూ


ఉన్నాయి. చక్కని చిక్కని కవిత్వం ఇష్టపడేవారికి “కొంగలుగూటికి చేరే వేళ” తప్పక నచ్చుతుంది. ఈ పుస్తకాన్ని అనల్ప వారు ప్రచురించారు. అందమైన ప్రింటు, ఖరీదైన పేపరు. వెల 150/- రూపాయలు. ఈ పుస్తకం కావలసిన వారు 7193800303 ఫోన్ నంబరులో సంప్రదించగలరు.
బొల్లోజు బాబా













Monday, May 9, 2022

అంతర్ధానమైన ఆజీవిక మతం

    భారతదేశానికి సంబంధించి క్రీస్తుపూర్వం ఆరో శతాబ్దం చారిత్రికంగా చాలా విశేషమైనది. సుమారు 62 వివిధ మతాలు అప్పటికి ఆవిర్భవించాయి. వీటిలో బుద్ధిజం, జైనిజం నేటికి నిలిచి ఉన్నాయి. అదే కాలంలో పుట్టి మరో రెండువేల సంవత్సరాలపాటు మనుగడలో ఉండి మధ్య యుగాలలో సమూలంగా అంతరించిపోయిన మరొక మతం ఆజీవిక మతం.

ఆజీవక మతానికి మూల పురుషుడు మఖలి గోశాల. ఇతను జైన మహావీరుని శిష్యుడు. మఖలి గోశాల (Makkhali Gosaala) ఆజీవిక మతానికి 24 వ తీర్థంకరుడు అనే అభిప్రాయం కలదు.

మఖలి గోశాల, గౌతమ బుద్ధుడు, జైన మహావీర తీర్థంకరుడు ముగ్గురు సమకాలీనులు.

ఆజీవక మతానికి సంబంధించిన ఏ విధమైన రచనలు అందుబాటులో లేవు. వీరి గురించిన సమాచారం జైన, బౌద్ధ గ్రంధాల ద్వారా మాత్రమే లభిస్తుంది. ఇవి ఆజీవక మతానికి ప్రత్యర్ధి మతాలు కనుక వీటిలో ఆజీవిక మతం గురించి గర్హనీయ అంశాలు తప్ప మంచి విషయాలు పెద్దగా కనిపించవు.

మఖలి గోశాల

మఖలి గోశాల తండ్రి పేరు మఖలి. జైన మతావలంబి. ఇతను దేవతల బొమ్మలను ఒక పెట్టెలో ఉంచి వాటిని ప్రదర్శిస్తూ, భక్తిగీతాలు పాడుకొంటూ జీవనం సాగించేవాడు. ఇతను ఒక దాసితో వ్యభిచరించిన ఫలితంగా ఆమె ఓ పశువులపాకలో ఒక మగ బిడ్డను కన్నది. మఖలి కి జన్మించాడు కనుక ఆ బిడ్డకు మఖలి పుత్రుడని, గోశాలలో పుట్టాడు కనుక మఖలి గోశాల అని పేర్లు కలిగాయి.

బుద్ధఘోషుని రచన ప్రకారం - ఈ మఖలి గోశాల తండ్రివలే దాస్యజీవనం సాగించాడట. ఒకనాడు నెత్తిపై ఒక నూనె కుండతో బురదగా ఉండే నేలపై నడుస్తుండగా యజమాని “జాగ్రత్తగా నడు” అని హెచ్చరిస్తున్నప్పటికీ అజాగ్రత్తతో ఆ నూనెకుండ నేలపాలు చేసాడట. దీనికి కోపించిన యజమాని మఖలి గోశాలని తరమగా పంచెమాత్రం చేతికి చిక్కిందట. అలా గోశాల నగ్నంగా పరిగెత్తుకొంటూ వెళ్ళి దిగంబర సన్యాసిగా అవతారమెత్తాడని, క్రమేపీ ఆజీవిక మతాన్ని స్థాపించాడని అంటూ బుద్ధఘోషుడు ఆజీవిక మత స్థాపకుడి పూర్వవృత్తాంతాన్ని తెలియచేసాడు.

బౌద్ధ జైన మతాలు ఆజీవిక మతాన్ని వ్యతిరేకించాయి. కనుక అతని పుట్టుక నీచమైనది అనే అర్ధం వచ్చేలా పై బౌద్ధ రచన సాగటం ఆశ్చర్యం కలిగించదు.

గోశాల ఆరేళ్ళు వర్ధమాన జైన మహావీరుని వద్ద శిష్యరికం చేసాడు. కలహించి విడిపోయాడు. పదహారేళ్ళు శ్రావస్తిలో బోధకునిగా జీవితం గడిపాడు. తన సన్యాసి జీవితంలో అధికభాగం శ్రావస్తి లో హాలహల అనే పేరు కల ఒక కుమ్మరి స్త్రీ కార్ఖానాలో తన శిష్యులతో బసచేసేవాడు.

    ఇతను శ్రావస్తి నగరంలో బుద్ధుడు నివసించే జేత వనానికి వెనుక నివసించేవాడు. గౌతమ బుద్ధుడే స్వయంగా, మఖలి గోశాల ని “ఇంద్రియ లోలుడని, మూర్ఖుడని, కేశకంబళి లాంటి వాడని అంటూ భిన్నసందర్భాలలో ప్రస్తావించటాన్ని బట్టి ఇతను బౌద్ధ మతానికి జైన మతం కన్నా బలమైన పోటీగా నిలిచాడని అర్ధం చేసుకొనవచ్చు.

    ఒకనాడు జైన మహావీరుడు మఖల గోశాల ఎదురెదురు పడి, ఒకరినొకరు శపించుకొన్నారు. మహావీరుడు ఆరునెలల్లోగా మరణిస్తాడని గోశాల శపించగా, మంఖలి గోశాల 7 రోజుల లోగా మరణిస్తాడని జైన మహావీరుడు శపించాడట. దాని ఫలితంగా గోశాలకు మతిస్థిమితం తప్పి ఉన్మత్తంగా ప్రవర్తించసాగాడట. ( టైఫాయిడ్ లాంటి విషజ్వరం వల్ల చనిపోయాడని మరో కథనం)

    తనకు అంత్య సమయం సమీపించిందని గ్రహించిన మఖలి గోశాల తన శిష్యులను రెండు కోర్కెలు కోరాడు. ఒకటి తన అంతిమ సంస్కారం అంగరంగవైభవంగా జరగాలని, రెండు “తాను నిజమైన సన్యాసిని కానని, తానొక దొంగనని, మోసగాడినని, నిజమైన జినుడు మహావీరుడని- అతనిని వ్యతిరేకించినందుకు తన శవం కాలికి తాడు కట్టి, ఈ విషయం చాటుతూ శ్రవస్తి అంతా ఊరేగించమని” కోరాడు. గోశాల మరణించాక అతని శిష్యులు రెండో కోర్కెను తీర్చటం ఇష్టం లేక- గృహంలోనే నేలపై శ్రవస్తి నగర పటం గీచి అక్కడే గోశాల శవాన్ని అటూ ఇటూ తిప్పి, అంగరంగవైభవంగా అంతిమ సంస్కారాలు జరిపించారట.

    పై కథనాలను ద్వారా అప్పట్లో మఖలి గోశాల పట్ల ఏమేరకు ఈర్ష అసూయలు ప్రత్యర్ధి మతాలైన బౌద్ధ జైనాలలో ఉండేవో అర్ధం చేసుకొనవచ్చు.బుద్ధుని నిర్యాణం క్రీపూ 483 అనుకొంటే గోశాల క్రీపూ 484 లో మరణించి ఉండవచ్చని, అదే విధంగా మహావీరుడు క్రీపూ468 గా చరిత్రకారులు గుర్తించారు

ఆజీవకునిగా సన్యసించే ప్రక్రియ

    ఆజీవక సన్యాసి జీవితంలోకి ప్రవేశించటం చాలా కష్టతరమైన ప్రక్రియ. జంబుక అనే ఒక వ్యక్తి ఆజీవక దీక్ష పొందిన విధానం బుద్ధఘోషుడు ఇలా వర్ణించాడు.

    "జంబుకని ఒక గోతిలో మెడవరకూ పాతిపెట్టారు. తలపట్టే రంద్రము కలిగిన ఒక చెక్కను అతని భుజాలపై నిలిపి దానిపై ఆజీవిక సన్యాసులు కొందరు కూర్చుని అతని తలపై వెంట్రుకలను కుదుళ్ళతో సహా పెరకి ముండనము గావించారు."

    ఇదే ఆచారం జైనులకు కూడా ఉంది. (అలా కుదుళ్ళతో సహా పెరికిన వెంట్రుకలు సరిగ్గ ఎదగవు. జైన విగ్రహాల తలలపై శిరోజాలు రింగులు తిరిగి ఉండటానికి ఇదే కారణం).

ఆజీవిక సంఘంలోకి స్త్రీలకు కూడా ప్రవేశం కలదు.

దిగంబర జీవనం

వివిధ పాళి రచనల ద్వారా ఆజీవికులు దిగంబరంగా జీవించేవారని తెలుస్తుంది. బుద్ధుని పరినిర్వాణ ఘట్ట శిల్పాలలో మహాకశ్యపుని తో మాట్లాడుతున్నట్లు కనిపించే నగ్న సన్యాసిని ఆజీవకునిగా గుర్తించారు. ఆజీవికులు పూర్తి నగ్నంగా ఉంటారని కనీసం కౌపీనం కూడా ధరించరని బుద్ధుని దివ్యావదాన కథల (Divyavadana narratives) ద్వార విదితమౌతుంది.

వీరు చేతిలో ఒక దండాన్ని ధరించి సంచరించేవారు కనుక వీరిని “ఏకదండి” లు అని పిలిచేవారు.

ఆజీవిక సన్యాసి జీవితం

    ఆజీవిక సన్యాసి జీవితం చాలా కఠినంగా ఉండేది. లోమహంస జాతక (Lomahamsa Jataka) లో ఒక ఆజీవకుని జీవన విధానం ఇలా వర్ణించబడింది.

    “ఆజీవికులు నగ్నంగా, ఒంటరిగా సంచరిస్తూ, మనుషులను చూడగానే భీతహరణిలా భయపడెదరు. దట్టమైన అడవుల్లో నివసిస్తారు. చలి, మంచు వానలు, ఎండలను ఓర్చుకొంటూ తమ కఠోర తపస్సు కొనసాగిస్తారు”.

    ఆజీవకులు -నేలపైకూర్చుని; గబ్బిలంలా వేలాడుతూ; ముళ్లపై పడుకొని; పంచాగ్నులను (కామాగ్ని, బడబాగ్ని, ఉదరాగ్ని, మందాగ్ని, శోకాగ్ని) జయించి తపస్సు చేస్తారని నంగుత్త జాతక (Nanguttha jataka) లో ఉంది.

    భిక్షను స్వీకరించటంలో పాటించే నియమాల ఆధారంగా ఆజీవిక భిక్షుకులు వివిధ రకాలు-దుఘరంతరియాలు వీరు వీధిలో ప్రతి మూడవ ఇంటినుంచి మాత్రమే భిక్షను అంగీకరిస్తారు. అలాగే తిఘరంతరీయాలు నాలుగవ ఇంటినుంచి, సత్తఘరంతరీయాలు ఎనిమిదవ ఇంటినుంచి, ఉప్పల బెంతియాలు తామర ఆకులలో మాత్రమే భిక్షను స్వీకరిస్తారు. విజ్జుఅంతరియా భిక్షకులు పగలు భిక్ష కోరరు.

    ఆజీవిక సంఘ సభ్యులు (Ajiviya-sangha) నియమిత ప్రదేశాలలో గుమిగూడి ఆథ్యాత్మిక చింతనలు చేసేవారు. అట్టి ప్రదేశాలను “ఆజీవిక సభ” (Ajiviya sabha) అని పిలిచేవారు. మఖలి గోశాల హాలహల అనే పేరు కల ఒక కుమ్మరి స్త్రీ కార్ఖానాలో తన శిష్యులతో బసచేసేవాడు. ఇది బహుశా ఊరిచివర విశాలంగా తపస్సు చేసుకోవటానికి అనుకూలంగా ఉండే ప్రదేశం కావొచ్చును.

    సంగీత వాయిద్యాలతో భక్తి పాటలు పాడుతూ, తన్మయత్వంతో నృత్యం చేస్తూ ఆథ్యాత్మిక సభలను జరుపుకొవటం ఆజీవకులు ప్రారంభించిన ఒక ఆథ్యాత్మిక సంప్రదాయంగా చెబుతారు. వీరు మృత్యువుని చివరి గానం, చివరి నృత్యంగా అభివర్ణించారు. (carime geye and carime natte)

బుద్ధభగవానుడు ఒకరోజు తనశిష్యులలో ఒకరిని- ఆజీవకులు ఎలా జీవిస్తారని అడిగాడు. దానికి అతను ఇలా బదులిచ్చాడు

"ఆ దిగంబరులా? (acelakas), వారు ఎవరి మాట వినరు. ఎవరైనా ఇంటికి రమ్మని ఆహ్వానిస్తే పోరు. వారికొరకు ఎవరైనా ఆహారం వండితెస్తే స్వీకరించరు. సహపంక్తి భోజనాన్ని అంగీకరించరు. గర్భిణులనుంచి, బాలింతలనుంచి, అప్పుడే శృంగారము జరిపినటువంటి స్త్రీలనుంచి వారు భిక్ష స్వీకరించరు. ఈగలు వాలుతున్న ఆహారాన్ని , కుక్క ఆశగాచూస్తున్న ఆహారాన్ని వారు తీసుకోరు. చేపలను, మద్యమాంసాదులను స్వీకరించరు”

అశోకుని కాలంలో ఆజీవిక మతారాధన

    మఖల గోశాల నిర్యాణ అనంతరం ఆజీవిక మతం శ్రావస్తి నుంచి చాలా వేగంగా దేశంలోని ఇతరప్రాంతాలకు విస్తరించింది. క్రీపూ. నాలుగో శతాబ్దానికి చెందిన పాదుకాభయ అనే శ్రీలంక రాజు అనురాధపురలో ఆజీవకులు నివసించటానికి ఒక గృహాన్ని నిర్మించాడు. (Ajivikanam geham).

    అశోకుని తండ్రి బిందుసారుడు ఆజీవిక మతాన్ని అవలంబించాడు. ఇతని కొలువులో జనసాన పేరుగల ఒక ఆజీవిక జ్యోతిష్కుడు ఉండేవాడు ఇతను అశోకుడు రాజు అవుతాడని భవిష్యత్తు చెప్పాడని ఒక కథ కలదు. నిజానికి అశోకునికి రాజయ్యే అవకాశం లేదు. అశోకుని సోదరుడైన సుషిమ ను రాజుగా బిందుసారుడు ప్రకటించగా, అశోకుడు తన 99 మంది సోదరులను వధించి తాను రాజుగా ప్రకటించుకొన్నాడు. ఈ మొత్తం ఉదంతంలో అశోకుడు రాజు అవుతాడని ముందే జోశ్యం చెప్పిన ఆజీవిక సన్యాసి చరిత్రలో నిలిచిపోయాడు.

    అశోకుడు కూడా తండ్రివలే ఆజీవక మతాన్ని సమాదరించాడు. అశోకుని స్తూప శాసనాలలో ఏడవ దాంట్లో -బౌద్ధ, బ్రాహ్మన ఆజీవిక, జైన ఇంకా వివిధ ఇతర సంప్రదాయాల పట్ల తాను సమాదరణ కలిగి ఉన్నానని పేర్కొన్నాడు. ఆ వరుసక్రమంలో ఆజీవిక మతాన్ని ఇతర సంప్రదాయాలలో కలిపేయకుండా జైన, బ్రాహ్మన బౌద్ధాలతో సమానస్థాయిలో చెప్పటాన్ని బట్టి అప్పటికి ఆజీవిక మతం ప్రముఖమైన మతంగా ఉండేదని ఊహించుకోవచ్చును.

    బీహార్ లో ఉన్న బరాబర్ గుహలు రాతిని తొలిచి నిర్మించిన అత్యంత ప్రాచీన గుహలు. ఇవి మొత్తం 7 గుహలు. వీటిలో మూడింటిని అశోకుడు తన 12 వ పాలనా సంవత్సరంలో ఆజీవకులకు దానంగా ఇచ్చాడు. అప్పటికి అశోకుడు ఇంకా బౌద్ధాన్ని స్వీకరించలేదు. మిగిలిన నాలుగింటిని అశోకుని మనుమడు దశరథుడు ఆజీవికులకొరకు నిర్మింపచేసినట్లు శాసనాలు కలవు.

    బౌద్ధ మతాన్ని స్వీకరించాక, అశోకుడు – గౌతమబుద్ధుడిని అవహేళనచేస్తూన్న రాజ్యంలోని ఆజీవకులను నిర్మూలించమని ఆదేశాలు ఇచ్చాడట. ఆ విధంగా 18000 ఆజీవిక మతస్థులు వధింపబడినట్లు, అనేక ఆజీవిక శిల్పాలను నాశనం చేయించినట్లు అశోకవదనుడు పేర్కొన్నాడు.

    కాలక్రమేణా ఈ గుహల నుంచి ఆజీవికులను బయటకు పంపి, బౌద్ధులు, హిందువులు ఆక్రమించుకొన్నట్లు, ఆజీవికుల పేరుతో ఉన్న శాసనాలను చెరిపివేయటానికి ప్రయత్నించినట్లు ఆర్కియాలజి శోధనల ద్వారా తెలుస్తున్నది (ఈ బరాబర్ గుహ గోడలు అద్దం వలె ప్రతిబింబాన్ని చూపగలిగేంత నునుపైన పాలిష్ తో ఉండటం నేటికీ పరిశోధకులను ఆశ్చర్యపరుస్తుంది)

సంస్కృత రచనలలో ఆజీవకుల ప్రస్తావన

    బౌద్ధం పాలి భాషను ఆదరించినట్లుగా హిందూమతం సంస్కృతాన్ని ప్రోత్సహించింది. హిందూమతం ప్రారంభంలో దుష్టశిక్షణ పేరుతో హింసాత్మక అవతారాలతో చాలా అగ్రెసివ్ గా విస్తరిస్తూ వచ్చింది. దీనికి ఆజీవిక, బౌద్ధ, జైన మతాలు సహజంగానే ప్రతిపక్షంగా కనిపించకమానవు. ఆమేరకు దుష్ట శిక్షణ జరిగి ఉంటుందనటానికి పెద్దగా సందేహ పడక్కరలేదు. అందుకనే బౌద్ధ, జైన రాతలలో విస్తారంగా ప్రస్తావించబడిన ఆజీవిక మతం సంస్కృత రచనల్లో అసలు కనిపించదు. ఉన్న ఒకటి రెండు ప్రస్తావనలు కూడా ఆజీవికుల్ని తక్కువ చేస్తూ కనిపిస్తాయి.

    ఎవరైనా గృహస్తు తల్లిదండ్రులకు పిండప్రధానం చేసేటపుడు ఆజీవకులకు కానీ శాక్యులకు కానీ అన్నదానం చేసినట్లయితే అతనికి వంద పణాల అపరాధం విధించాలి అని క్రీపూ మూడో శతాబ్దానికి చెందిన కౌటుల్యుని అర్ధ శాస్త్రంలో ఉంది. (3.20.16).

    ఆజీవికులు అహింసమార్గాన్ని అనుసరిస్తూ శాఖాహార జీవనాన్ని గడుపుతారని జైన, బౌద్ధ రచనలలో ఉండగా వాయుపురాణంలో ఆజీవకులు మతపరమైన క్రతువులలో మద్యమాంసాలు స్వీకరిస్తారని ఉంది. ఇదే వాయుపురాణం- ఆజీవకులు రాత్రివేళల పాడుబడిన భవనాలలో, రహదారులపైనా అనుమానాస్పదంగా పిశాచుల్లా తిరుగుతూంటారని, వీరు వర్ణ, ఆశ్రమ ధర్మాలను సంకరం చేస్తుంటారని చెప్పింది.

    ఆరో శతాబ్దానికి చెందిన కుమారదాస అనే సంస్కృత కవి (శ్రీలంక రాజు) రచించిన జానకి హరణ అనే కావ్యంలో రావణాసురుడు సీతను ఎత్తుకొనిపోవటానికి ఆజీవక సన్యాసి వేషంలో వచ్చినట్లు వర్ణించాడు.

    ఆజీవక మతం ఉఛ్ఛ స్థితిలో ఉన్నకాలంలోనే మహాభారతం వ్రాయబడింది. అయినప్పటికీ ఎక్కడా ఆజీవక మత ప్రస్తావన కనిపించదు. కానీ “ఎక్కడైనా, ఎప్పుడైనా మానవప్రయత్నము ఫలించినట్లు కనిపించినా నిజానికి అది విధి తప్ప అన్యము కాదు” అనే ఆజీవక తత్వవాక్యం శాంతి పర్వంలో మంకి అనే పాత్ర ద్వారా చెప్పించటం గమనించవచ్చు. ఈ మంకి అన్న పాత్రపేరు కూడా ఆజీవిక తీర్థంకరుడైన మఖలి పేరుకి దగ్గరగా ఉండటం కూడా గమనార్హం. ఆజీవక మతాన్ని విస్మరించినా, దానిద్వారా ప్రజల్లోకి చొచ్చుకుపోయిన తత్వాలను మాత్రం విస్మరింపవీలుకాని పరిస్థితి ఉందని అర్ధం చేసుకోవచ్చు.

    పన్నెండో శతాబ్దానికి చెందిన జైన పండితుడు నేమిచంద్ర సన్యాసులను ఐదు రకాలుగా వర్గీకరించాడు. ఎ. నిర్గ్రంధులు/జైనులు బి. శాక్యులు/బౌద్ధులు సి. తపస్విలు/బ్రాహ్మన మునులు డి. గురు/త్రిదండులు ఇ. ఆజీవికులు

    పై విభజనద్వారా మఖలి గోశాల అనుచరులు పన్నెండోశతాబ్దం వరకూ ఉత్తర భారతదేశంలో ఆజీవక సంప్రదాయాన్ని ఒక ప్రధాన సంప్రదాయ స్రవంతిలా కాపాడుకొంటూ వచ్చారని అర్ధమౌతుంది.

    జైనమతంలో దిగంబర జైనం ఒక శాఖ. కొంతమంది చరిత్ర కారులు ఆజీవిక మతస్థులు దిగంబరంగా ఉంటారు కనుక వీరు దిగంబరజైనులు ఒకటే అని ఒక ప్రతిపాదన చేసారు. పైన చెప్పిన నేమిచంద్ర దిగంబర శాఖకు చెందిన జైనుడు. అతను చేసిన ఈ వర్గీకరణలో జైనులను ఆజీవికులను విడివిడిగా చూపటాన్ని బట్టి జైనులు ఆజీవికులు ఒకటి కాదు అని నిర్ధారించవచ్చును. కానీ కాలక్రమేణా ఆజీవికులు దిగంబరజైన శాఖలో కలిసిపోయి ఉండవచ్చునని ప్రముఖ ఇండాలజిస్ట్ Johannes Bronkhorst ప్రతిపాదించాడు.

    పదిహేనోశతాబ్దానికి చెందిన జ్యోతిష్యాస్త్ర పండితుడైన వైద్యనాథ దీక్షితులు రచించిన జాతక పారిజాత మనే గ్రంధంలో బుధుడు ఉచ్ఛదశలో ఉండగా పుట్టినవారు ఆజీవికులుగా మారతారని చెప్పాడు. చారిత్రికంగా ఇదే ఆజీవికుల చివరి ప్రస్తావన.

తమిళనాట ఆజీవిక మతం

తమిళనాట ఆజీవిక మతం ప్రబలంగా ఉండేదని మనిమేఖలై, శిలప్పదికారం లాంటి కావ్యాలు, క్రీస్తుశకం అయిదో శతాబ్దం నుండి పదిహేను శతాబ్దం మధ్య వేయించిన అనేక శాసనాల ద్వారా తెలుస్తుంది.

దక్షిణభారతదేశంలో ఆజీవికుల ప్రస్తావనలు కలిగిన కొన్ని శాసనాలు ఇవి

క్రీశ 446 లో పల్లవరాజైన సింహవర్మన్ విలవట్టి అనే గ్రామాన్ని విష్ణుశర్మ అనే బ్రాహ్మణునికి దానంగా ఇచ్చాడు. ఆ గ్రామం నెల్లూరు జిల్లాలోని విడవలూరు గా గుర్తించారు. ఈ దాన శాసనంలో - ఇనుము, తోలు, బట్టలు, తాళ్ళ అమ్మకాలపై వచ్చే పన్నులతో పాటుగా ఆజీవికుల నుండి వచ్చే పన్నులు అంటూ ప్రత్యేకంగా ఆజీవికులను పేర్కొనటం జరిగింది. (Epi. Ind. xxiv, pp. 296-308) అప్పట్లో ఒక గ్రామంలో ఆజీవిక మతాన్ని అవలంబించినందుకు పన్ను ఉండేదని అనుకోవాలి.

తూర్పు చాళుక్య రెండవ అమ్మరాజు (క్రీశ 945-970) విజయవటి లోని ఒక ఆలయానికి దానంగా ఇచ్చిన గుంటూరులోని నాలుగు గ్రామాలలో ఒక గ్రామం పేరు ఆజీవులపర్రు. ఇది ఆజీవులకొరకు ఏర్పరచిన గ్రామం అయి ఉండవచ్చు. (Epi. Ind. xxiii, pp. 161-170.)

క్రీశ. 1072 లో రాజేంద్రచోళుడు మైసూర్ కోలార్ జిల్లాలో ఒక ఆలయంలో వేయించిన ఒక శాసనంలో ఆ ప్రాంత ఆజీవిక ప్రజలు ఒక కాసు పన్ను కట్టాలని, అలా కట్టలేకపోతే మరొక కాసు అపరాధంగా చెల్లించాలని పేర్కొన్నాడు. (Epi. Carn. vol. X Mulbagal 49)

విరించిపురం పెరుమాళ్ ఆలయంలో మూడవ రాజేంద్రుడు (1233-34) వేయించిన శాసనంలో ఆజీవుకుల పన్ను ప్రస్తావన కలదు. (SII.I, no. 59)

దక్షిణభారతదేశంలో లభించిన శాసనాల ఆధారంగా ఆజీవుకులు గుంటూరు నెల్లూరు, తమిళనాడు, కర్ణాటక రాష్ట్రాలలో విస్తరించి ఉన్నారని అర్ధమౌతుంది. ఈ అన్ని శాసనాలలో ఉన్న Acuvakkatamai అనే పదాన్ని Dr. Hultzch ఆజీవికుల పన్ను గా తప్పుగా అనువదించాడని, భిక్షమెత్తుకొంటూ జీవనం సాగించే ఆజీవిక సన్యాసులు పన్నులు ఎలా కడతారని- బహుశా అప్పట్లో ఆజీవికులు కుమ్మరి వృత్తి నెరపి ఉండవచ్చు, ఆమేరకు వారిపై వృత్తి పన్ను వేసి ఉండవచ్చు అని ఎ. చక్రవర్తి అనే చరిత్రకారుడు అభిప్రాయపడ్డారు.

సామాన్య ప్రజలపై ఇల్లు ఒక్కింటికి పన్ను పావు కాసు కాగా ఆజీవికుల తల ఒక్కింటికి వేసిన పన్ను ఒక కాసు (28 గింజలు=1.6 grams). అంటే హిందూ మతానికి చెందిన వ్యక్తి కంటే ఆజీవిక మతాన్ని పాటించే వ్యక్తి ఇరవై నుంచి ముప్పై రెట్లు ఎక్కువ మొత్తంలో పన్ను కట్టవలసి రావటం గమనార్హం. ఇది ఒకరకంగా ఒకనాటి మతపరమైన వివక్ష. ((History and Doctrines of the Ajivikas A.L. Basham pn195)

క్రీశ. రెండో శతాబ్దపు తమిళ మహాకావ్యం శిలప్పదికారం లో మధురై లో ఆజీవిక సన్యాసులు చేస్తున్న కఠోరమైన తపస్సులు గురించిన వర్ణనలు కలవు.

ఇదే కాలంలో రచించిన మణిమేఖలై కావ్యంలో కథానాయిక ఆథ్యాత్మిక మార్గాన్ని ఎంచుకొని వివిధ ఆత్మాత్మిక గురువులను కలిసి వారి బోధనలను విని చివరకు బౌద్ధ సన్యాసినిగా మారుతుంది. ఈ నేపథ్యంలో ఆజీవిక సిద్ధాంతాలను కూడా కథానాయిక తెలుసుకొని, ఆ గురువుతో వివిధ అంశాలు చర్చించినట్లు ఈ రచన ద్వారా తెలుస్తుంది.

ఆజీవిక మత బోధనలు

ఆజీవిక మతానికి సంబంధించిన బోధనలు నేడు అలభ్యం. బౌద్ధ జైన రచనలలోని పరోక్ష ఆధారాలే నేడు లభిస్తున్నాయి. దక్షిణభారత ఆజీవికుల బోధనలు మణిమేఖలై లాంటి కావ్యాల ద్వారా తెలుస్తున్నాయి. . ఆజీవిక మతానికి శ్రామిక, వ్యాపార వర్గాలనుంచి ఆదరణ వచ్చింది. మఖలి గోశాల తరువాత శ్రేణిలో అనేకమంది బహుజనులు ఆజీవిక మతాన్ని నడిపించారు. వీరిలో రధకారుడైన పాండుపుత్ర; గోశాలకు 16 ఏండ్లపాటు ఆశ్రయం ఇచ్చిన హలాహల కుంభకార స్త్రీ; అత్యంత ధనకారుడైన సద్దాలపుత్ర అనే కుంభకారుడు లాంటివారు ముఖ్యులు.

మఖలి గోశాల బోధనలు ఇలా ఉన్నాయి.

  • ఆజీవిక మతం నియతి వాదాన్ని ప్రతిపాదిస్తుంది. నియతి వాదం అంటే “అన్నిటికి విధే కారణమని నమ్మటం” మనిషి పుట్టినప్పుడే అతని విధి నిర్ణయించబడి ఉంటుందని; ఈ విధిని/నియతిని ఎవరూ తప్పించలేరని; మనిషి తాను ప్రయత్నించానని అనుకొంటాడు కానీ ఫలితం ముందే నిర్ణయమైపోయి ఉంటుందని నియతి వాదం బోధిస్తుంది.
  • నియతి వాదం హిందూ, బౌద్ధ, జైన మతాలలో కనిపించదు. ఇవి కర్మభావనను నమ్ముతాయి. మనిషి చేసిన కర్మల వలన అతని జీవనం నిర్ణయమౌతుందని విశ్వసిస్తాయి. నియతివాదం కర్మలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వదు. కర్మను ఆజీవికులు తిరస్కరించారు. మనిషి జీవితం కొండపైనుండి క్రిందకు విడిచిన ఒక దారపు బండి వంటిదని, దారం అయ్యేవరకూ అది ఎలాగైతే పగ్గాల్లేకుండా పరుగులు తీస్తుందో మనిషి జీవితం కూడా పుట్టుక చావుల మధ్య అతని ప్రమేయం లేకుండానే పరుగులు తీస్తుందని ఉదహరిస్తారు ఆజీవికులు.
  • లాభ నష్టాలు, సుఖదుఃఖాలు, జీవన్మరణాలు అనే ఆరు ముఖ్యమైన కారకాలు ప్రతిమనిషి జీవితాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి.
  • పునర్జన్మ ఉంది. మరణించే సమయాన పుణ్య భద్ర, మణి భద్ర పేర్లు గల యక్షులు వచ్చి మనుషులను పరీక్షిస్తారు. ఆ పరీక్షలో నెగ్గితే ఆ వ్యక్తి జన్మరాహిత్యాన్ని పొందుతాడు. ఓడిపోతే తిరిగి మరలా జన్మించాలి.
  • మనుషులు వారి ప్రమేయం లేకుండా పాపాత్ములు అయినట్లుగానే పుణ్యాత్ములు కూడా అవుతారు. పుణ్యం సంపాదించటం కొరకు వారు కాని, వారితరపున ఎవరైనా కానీ ఏ రకమైన పాపవిమోచన క్రతువులు చెయ్యక్కరలేదు.
  •  అప్పటికే నిర్ణయించబడి ఉన్న సుఖదుఃఖాలు ఎన్ని యజ్ఞయాగాదులు చేసినా తగ్గవు, పెరగవు.
  • నియతి వాదం విచ్చలవిడి తనాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది అనే విమర్శకు- కఠోరమైన తపస్సు ద్వారా విచ్చలవిడితనాన్ని అరికట్టాలి అని సమాధానం చెప్పారు ఆజీవికులు.
  • ఈ భూమిపై మొత్తం 1,406,600 వివిధ జాతుల జీవులు జీవిస్తున్నాయని ఆజీవిక మత విశ్వాసం. పదార్ధములు అణువులతో నిర్మితమై ఉంటుందని వీరు ప్రతిపాదించారు. ఇదే విషయాన్ని ఆ తరువాతి వైశేషిక సిద్ధాంతులు స్వీకరించారు.

ముగింపు

    క్రీ.పూ నాలుగో శతాబ్దానికి చెందిన మెగస్తనిస్ భారతదేశంలోని పండితులు బ్రాహ్మణులు, శ్రమణులు ( బౌద్ధులు, జైనులు, ఆజీవకులు, నాస్తికులు, లోకాయతులు, చార్వాకులు అంటూ శ్రమణులు వివిధ రకాలు) అనే రెండువర్గాలుగా ఉన్నారని చెప్పాడు.

    క్రీపూ. రెండో శతాబ్దానికి చెందిన సంస్కృత వ్యాకరణ వేత్త పతంజలి అతని మహాభాష్య అనే గ్రంధంలో – బ్రాహ్మణులు శ్రమణులు, పాము ముంగిసల్లా ఆగర్భ శత్రువులని అన్నాడు.

    బృహదారణ్య పురాణంలో ఈ శ్రమణకులను దొంగలుగా, గర్భవిచ్ఛిత్తి చేసే వైద్యులుగా, చండాలురుగా, పుళిందులుగా వర్ణించబడ్డారు. (The hindus an alternate history, Wendy doniger p.no 226).

    ఎనిమిదో శతాబ్దంలో ఆదిశంకరాచార్యుడు ప్రవేశపెట్టినట్లు చెప్పే, పంచాయతన పూజావిధానం ద్వారా వివిధ ఆరాధనాపద్దతులు ఏకం అవ్వటంతో బలమైన హిందుమత భావన కలిగింది. శంకరాచార్యుడు అఖండ భారతావని అంతా తిరిగి హిందుధర్మాన్ని ప్రచారం చేసి, అనేకచోట్ల పండిత చర్చలు జరిపి ఆలయాలు స్థాపించి-హిందూమతానికి ఒక వ్యవస్థీకృత రూపాన్ని తీసుకొచ్చాడు.

        ఈ వెల్లువలో అనేక ప్రాచీన సంప్రదాయాలు కొన్ని హిందూమతంలో కలిసిపోయాయి, మరికొన్ని కనుమరుగు అయ్యాయి. దాని ప్రభావం ఏ మేరకు అంటే- వైదిక క్రతువులకు వ్యతిరేకంగా పుట్టిన జైన, బౌద్ధ మతాలను కూడా హిందూ మతంలో అంతర్భాగంగా చూసేటంతగా మిగిలిన ఆరాధనవిధానాలు తమ అస్థిత్వాలను కోల్పోయాయి. ఆజీవిక, చార్వాక, కాలముఖ లాంటి శాఖలు మొత్తానికి అంతర్ధానమైపోయాయి.

***

        బుద్ధుని సమకాలీనులలో, అజితకేశ కంబల్, పూరణ కశ్యప, పకుధకచ్ఛాయన్, మంఖలి గోశాల సంజయబేలత్తిపుత్త, నిగంఠనాతపుత్త అనే ఆరుగురు సన్యాసులు ఆధ్యాత్మిక వ్యవహారాలలో జటాసత్తు అనే రాజుకు సలహాలు ఇచ్చేవారని పాళి రచనల ద్వారా తెలుస్తున్నది. వీరిలో మఖలి గోశాల (Makkhali Gosaala) ఆజీవిక మతానికి 24 వ తీర్థంకరుడు. ఇతనికి పూర్వం ఆజీవిక సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించిన వారిలో నంద వచ్చ, కిస సంగిచ్చ లు ముఖ్యులు.

         ఉత్తరభారతదేశంలో ఆజీవిక సంప్రదాయం క్రమక్రమంగా క్షీణిస్తూ రాగా దక్షిణభారతదేశంలో కొంతకాలం కొనసాగింది.

        ఈ ఆజీవిక సంప్రదాయం ఆంధ్రదేశంలో గుంటూరు, కృష్ణా, నెల్లూరు జిల్లాలలో ఒకప్పుడు ఉన్నట్లు శాసనాధారాలు కలవు. ప్రముఖ తమిళ చరిత్రకారుడు శ్రీ కె. నెడుంజెళియన్ “ఆసీవగం అయ్యర్” (ఆజీవక స్వామి) అనే పేరుతోవ్రాసిన అయిదువందల పేజీల పుస్తకంలో ఆజీవిక మతస్థాపకుడైన మఖలిగోశాలర్ తమిళుడని, అతను తమిళనాటే నిర్యాణం చెందాడని ప్రతిపాదించాడు.

    దక్షిణభారతదేశంలో ఆజీవిక, జైన సంప్రదాయాలు పక్కపక్కనే నడుస్తూ రావటం వల్ల ఆజీవికులు క్రమక్రమంగా జైన మతంలో కలిసిపోయారు.

సంప్రదించిన పుస్తకాలు

1. History and Doctrines of The Ajivikas by A.L. Basham
2. The Ajivikas by B.M. Barua
3. The Riddle of the Jainas and Ajivikas in early Buddhist Literature by Johannes Bronkhorst
4. Ajivika by Jarl Charpentier
5. Ashoka in Ancient India bynayanjot lahiri
6. Hindus an Alternate History by Wendy Doniger






















Friday, April 29, 2022

పెండ్లికూతురు మొదటి మూడు రాత్రులు....


ఒక బ్రాహ్మణ తండ్రి తన కూతురిని ఒళ్ళోకూర్చోబెట్టుకొని కన్యాదానం చేస్తున్న ఫొటోని పురోహితుడి కామం  అంటూ ట్రోలింగ్ చేసారు ఈ మధ్య కొందరు.  అలా విపరీతమైన దృష్టితో ఆలోచించటానికి - “శూద్రకులాలలో వివాహం అయ్యాకా పెండ్లికూతురు మొదటి మూడురాత్రులు పురోహితునితో గడపాలి అనే నియమం ఉండేదని, దానిని బ్రిటిష్ వారు 1819 లో ఒక చట్టం ద్వారా నిషేదించారని” ఒక కథనం ప్రచారంలో ఉండటం కారణంగా చెప్పుకోవచ్చు.

చిత్రంగా అనిపించే ఈ వింత ఆచారం “శూద్రులలో” ఉన్నట్లు మధ్యయుగపు సాహిత్యంలో కానీ, శాసనాలలో కానీ ఎక్కడా కనిపించదు. సాధారణంగా జంతు ప్రపంచంలో  పురుషజీవి తన జన్యువులే తరువాతి తరంలోకి చేరాలనే కాంక్షతో సాటి పురుషజీవులతో ఒక యుద్ధమే చేస్తుంది.  సింహాలలో అలా నెగ్గిన సింహం ముందు జతకట్టిన సింహానికి పుట్టిన పిల్లలను స్వయంగా కొరికి చంపివేసిన తరువాత మాత్రమే, ఆ ఆడసింహంతో సంపర్కం జరిపి తన జన్యువులు కలిగిన పిల్లలు కలిగేలా చూసుకొంటుంది.  అలాంటిది భార్యను తొలి మూడు రాత్రులు మరొక పురుషుని వద్దకు పంపి తనకు కాక ఆ వ్యక్తికి కలిగిన పిల్లలను తనపిల్లలుగా పొందాలనుకోవటం ఆశ్చర్యం కలిగించకమానదు.

పెళ్ళిమంత్రాలు

అధర్వవేదం లోని ఈ శ్లోకంలో ఈ అంశానికి సంబంధించిన ఛాయలు కనిపిస్తాయి

సోమ: ప్రధమో వివిధే గంధర్వో వివిధ ఉత్తర: 

తృతీయో అగ్నిష్టేపతి స్తురీయ స్తే మనుష్య జా:

అంటే ఆ కన్యను మొదటగా చంద్రుడు, తరువాత గంధర్వుడు, తరువాత అగ్ని వరించారని ఇప్పుడు  నాలుగవ భర్తగా ఆ కన్యను  ఆ పెండ్లికొడుకు  వరిస్తున్నట్లు అర్ధం.   

ఈ శ్లోకానికి వివరణ - ఒక అమ్మాయి ఎనిమిదేళ్ల వయసువరకు చంద్రుని రక్షణలోను, పదేళ్ల వయసు వరకు గంధర్వ విశ్వవసు రక్షణలోను, పన్నెండేళ్ల వయసువరకు అగ్ని దేవుని రక్షణలోను ఉంటుందని ఆ విధంగా ఆమెకు ఆ ముగ్గురు అప్పటివరకు రక్షకులుగా ఉన్నారని ఆ తరువాత వివాహసమయంలో నాల్గవ వ్యక్తిగా మనుజుడైన భర్త రక్షణలోకి ఆమె చేరుతుందని పరాశర స్మృతి (7:4,5) లో  చెప్పబడింది. 

బహుసా పై శ్లోకానికి అనుగుణంగా కాబోలు,  పూర్వకాలంలో పెండ్లి అయిన తరువాత మూడురోజుల వరకు భార్యా భర్తలకు శృంగారం నిషేదంగా ఉండేది. నాల్గవరోజున  Gandharva-rāja Utthāpanam పేరిట హోమం చేసి వారికి శోభనం జరిపించేవారు.  ఇదే ఆచారం ఉత్తరభారతదేశంలో కొన్ని చోట్ల కనిపిస్తుంది.  ఆ నాల్గవ రోజును వివాహ చతుర్ధి/మిథిలా చతుర్ధి అని పిలుస్తారు. 

వేదకాలం నాటి ఈ ఆచారం కాలక్రమేణా ఎలా పరిణమించి ఉండొచ్చు అనేది ఆసక్తి కలిగించకమానదు.  మధ్యయుగాల భారతదేశంలో “పెండ్లి తరువాత తొలి మూడురాత్రులు” ఏంజరిగేది అనే అంశం కొందరు విదేశి యాత్రికుల రచనలలో కనిపిస్తుంది

1. Ludovico Di Varthema

        వార్థెమా1503-1508 మధ్యలో ఇండియాలో ప్రయాణించి తన అనుభవాలను The Travels of Ludovico Di Varthema అని గ్రంధస్థం చేసాడు. ఇతడు మలబార్ తీరంపై ప్రయాణించినపుడు అక్కడి బ్రాహ్మణుల గురించి ఇలా అన్నాడు

        "బ్రాహ్మణులు విశ్వసించదగిన మర్యాదస్తులు.  మహారాజు వివాహం చేసుకొన్నప్పుడు యోగ్యుడైన ఒక బ్రాహ్మణుని ఎంపిక చేసి అతనితో తన భార్యకు శోభనం జరిపిస్తాడు. ఈ పనిని బ్రాహ్మణుడు ఉచితంగా చేయడు. దీనికి మహారాజు అతనికి నాలుగు లేదా అయిదు వందల వరహాలు బహుమతిగా ఇవ్వాలి. --- బ్రాహ్మణునితో భార్య కన్నెచెర విడిపించే విధానాన్ని మహరాజు మాత్రమే పాటిస్తాడు ఇతరులు ఈ ఆచారాన్ని పాటించరు"-- —Voyages of Varthema Vol I, p. 141.  

 2. Alexander Hamilton

            ఇతను ఒక వ్యాపారి నౌకా కెప్టైన్.  1688 నుండి 1723 మధ్య ఇతడు చేసిన ప్రయాణాలు, పరిశీలనలను  New Account Of The East-indies పేరిట అక్షరబద్దం చేసాడు. 1695 లో హామిల్టన్ కాలికట్ ప్రాంతంలో ప్రయాణించాడు.  అక్కడి రాజు జమొరిన్ (Samoothiri) వివాహానంతరం తన భార్యను నంబూద్రి బ్రాహ్మణునితో మూడురోజుల పాటు నిద్రింపచేస్తాడు.  తన భార్య కన్యత్వాన్ని దేవునికి సమర్పించుకోవటం అనేది ఒక    పవిత్రమైన చర్యగా  ఆ రాజు భావించేవాడు.  ఈ పద్దతిని పాటించటానికి  కులీనులు ఇష్టపడరు. బ్రాహ్మణులకు కానుకలు ఇచ్చేంత స్తోమత  సామాన్యులకు ఉండదు- అంటూ ఆనాటి ఆచారాలను  రికార్డు చేసాడు.  (A New Account Of The East-indies  Vol.2 పే.నం. 308 by Hamilton, Alexander). 

హామిల్టన్  సామాన్య ప్రజలలో పెళ్ళి ఎలా జరుగుతుందో ఇలా వర్ణించాడు

“వధూవరులకు ఆరు ఏడు ఏండ్ల వయసు ఉన్నప్పుడే పెద్దలు పెళ్ళిళ్ళను నిర్ణయిస్తారు.  పెండ్లికొడుకు తల్లిదండ్రులు కానుకలతో పెండ్లికూతురు ఇంటికి బంధుమిత్రులతో వెళతారు. పెండ్లి అనంతరం వధూవరులను ఊరంతా ఊరేగింపుగా తిప్పుతారు. చిన్న వయసులో పెండ్లి అయినప్పటికి కాపురానికి మాత్రం అమ్మాయికి 12 ఏళ్ళ వయసు అనంతరం మాత్రమే పంపిస్తారు.”  (A New Account Of The East-indies  Vol.1 p.n 157 by Hamilton, Alexander)

            పై రెండు ఉటంకింపులను బట్టి వివాహానంతరం భార్యను నంబూద్రి బ్రాహ్మణునితో సంగమింపచేయటం అనే తంతు రాజకుటుంబానికి మాత్రమే పరిమితమని  అర్ధమౌతుంది.

3. Buchnan

            జమురిన్ రాజవంశ స్త్రీలు నంబూద్రి బ్రాహ్మణులు లేదా పెద్ద హోదాలలో ఉండే నాయర్ లతో  మాత్రమే కలుస్తారని, వారి భర్తలతో కాపురం చేయకుండా ఆ రాజవంశ స్త్రీల యొక్క సోదరులు కాపలా కాస్తుంటారని Buchnan అనే మరో యాత్రికుడు అన్నాడు.  (A General Collection Of The Voyages And Travels  Vol. 8 పే.నం. 734 by Pinkerton, John)

4. Admiral Verhoeven

            ఇతను 1608 లో కాలికట్ ను సందర్శించాడు.  బ్రాహ్మణులు ఉన్నత వర్గాలకు చెందిన స్త్రీల కన్యత్వాన్ని స్వీకరిస్తారు తప్ప  సామాన్య ప్రజలజోలికి వెళ్ళరు అని చెప్పాడు. (The History Of Human Marriage Vol. 1 Ed. 3rd  by Atal, Yogesh పే.నం. 171)

5. Thomas Herbert

            1626 లో భారతదేశంలో ప్రయాణించిన  Thomas Herbert – మలబార్ నాయర్ కులస్థులలో పెండ్లి కూతురు మొదటి రాత్రి బ్రాహ్మణునితో గడిపే ఆచారం కొంతకాలం క్రితం ఉండేది, కానీ నేడు ఆ ఆచారాన్ని ఎవరూ పాటించటం లేదని చెప్పాడు. (Herbert, Travels into Divers parts of Africa, and Asia the Great, P- 337 )

***

            పై వివరాలను బట్టి పెళ్ళికూతురు పురోహితునితో కన్నెరికం చేయించుకోవటమనే ఆచారం రాజవంశ స్త్రీలలో ఉన్నట్లు స్పష్టమౌతుంది తప్ప ఇతర శూద్ర కులస్థులలో ఉన్నట్లు ఆధారాలు కనిపించవు. 

6. బ్రాహ్మణుల ప్రమేయం లేకుండా జరిగే ఆచారాలు

            జమోరిన్ రాజవంశపు అమ్మాయిలు పెద్దమనిషి కాగానే, నాయర్ కులంలోని యువకులను ఆహ్వానించి వారికి కానుకలు సమర్పించి ఆ అమ్మాయితో మొదటి రాత్రి జరిపించేవారని Lopez అనే పోర్చుగీస్ వ్యాపారి తెలియచేసాడు. (The History of Human Marriage Vol I p.n172). 

         పదిహేడో శతాబ్దంలో మలబార్ రాజ్యంలో ఎవరైనా పెండ్లి చేసుకొన్న తరువాత భార్యను రాజుగారికి సమర్పించుకొని పేలస్ లో ఎనిమిది రోజుల పాటు ఉంచేవారట. తన భార్యతో రాజుగారు కూడటం గొప్ప అదృష్టంగా భావించి గడువు ముగిసాక ఆమెను ఇంటికి తీసుకొని వెళ్ళేవారట. (ibid)

            1495-1496 లలో Hieronimo Di Santo Stefano అనే ఇటాలియన్ వ్యాపారి కాలికట్ లో ప్రయాణించి ఒక ఆసక్తి కరమైన పరిశీలన రికార్డు చేసాడు. కాలికట్ లోని పురుషులు కన్యలను వివాహం చేసుకోవటానికి విముఖత చూపించేవారట.  ఒక వేళ ఒక కన్యతో వివాహ నిశ్చయం జరిగితే ఆమెను  ఇరవై రోజుల పాటు మరొక పురుషుని వద్దకు పంపి ఆమె కన్యత్వం కోల్పోయిన తరువాత మాత్రమే వివాహం చేసేవారట. ఆ అమ్మాయి తల్లి యువకులను అభ్యర్ధించి తన కూతురుకి కన్నెరికం చేయించేదట. (Account of the Journey of Hieronimo dI Santo Stefano, p.5)

               పై ఉదాహరణల ద్వారా పెండ్లికుమార్తె కన్యత్వం స్వీకరించటమనే సంప్రదాయం బ్రాహ్మణులకు మాత్రమే పరిమితం కాదని ఈ ప్రక్రియలో రాజులు, నాయిర్ పురుషులు కూడా భాగస్వామ్యమయ్యారని తెలుస్తుంది. 

7. భారతదేశం వెలుపల ఈ ఆచారం

            మధ్యయుగాల యూరప్, చైనా లలో ఫ్యూడల్ వ్యవస్థలో  తమ క్రింద పనిచేసే స్త్రీల వివాహమైన మొదటి రాత్రి భూస్వామి వారితో గడిపి వారి కన్యాత్వాన్ని గ్రహించే ఆచారం ఉండేది.  దీన్ని  droit du seigneur అని పిలిచేవారు. ఇదే కాలంలో కొత్తగా పెళ్ళైన దంపతులు శోభనం  జరుపుకొనేందుకుగాను వారినుండి చర్చి కొంత రుసుము వసూలు చేసేది. (The History of Human Marriage Vol I p.n177).

            పన్నెండో శతాబ్దానికి చెందిన“The Book of Leinster” అనే ఒక పాత ఐరిష్ వ్రాతప్రతి  లో Ulster అనే రాజ్యానికి రాజు తన రాజ్యంలోని మొత్తం స్త్రీలకు వివాహమైన తొలిరాత్రి వారి కన్యాత్వాలను స్వీకరించాడని ఉంది.  ఈ పని ఏదో శారీరిక సుఖంకొరకు కాక, రాజ్య విధులలో భాగంగా చెప్పటం గమనార్హం. (ibid. పే.నం. 184)

8. ఎందుకీ ఆచారం వచ్చి ఉండవచ్చు?

            కన్యత్వం తొలగిపోయే వేళ కన్నెపొర చిరిగి రక్తం చిందటం అశుభమని, దానికి కారణమైన ఆ పురుషుని దుష్టశక్తులు పీడిస్తాయని ఒక నమ్మకం ఆనాటి ప్రజలలో ఉండేది. ఇదే భావన వేద వాజ్మయంలో కూడా ఆ రక్తం విషంతో సమానం అని చెప్పబడింది. జర్మన్స్, మొరక్కన్స్, గ్రీన్ లాండర్స్ కూడా అదేవిధంగా విశ్వసిస్తారు. (The History Of Human Marriage Vol. 1  by Atal, Yogesh p.n 190-191)  

            అందుచే  అధికమొత్తంలో ధనం, కానుకలు ఆశచూపి బాలికల కన్నెచెరవిడిపించేవారు.  రాజు, పురోహితుడు, వేరే కులానికి చెందిన యువకులు ఈ కార్యం నిర్వహించేవారు. 

            ఇలాంటి ఆచారాలు మలబార్ తీరవాసులలో ఉన్నట్లు అనేక ఉటంకింపులు కనిపిస్తాయి కానీ భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో కూడా అమలులో ఉన్నట్లు సాహిత్యంలోకానీ, శాసనాలలో కానీ కనిపించక పోవటం ఆశ్చర్యకరం.  భారతదేశంలోని వివిధ కులాలు వాటి భిన్న ఆచారాలు, సంప్రదాయాలు, వేడుకలను అద్భుతంగా రికార్డు చేసిన Castes and Tribes of Southern India by Edgar Thurston;  Hindu Manners, Customs, and Ceremonies by Abbe J. A. Dubois లాంటి పుస్తకాలలో  ఇలాంటి సంప్రదాయం గురించి ప్రస్తావనలు కనిపించవు.

9. ఈస్ట్ ఇండియా కంపనీ 1819 లో చేసిన చట్టం 

            శూద్రుల వివాహసమయంలో పెండ్లికుమార్తెతో పురోహితుడు మూడు రాత్రులు గడిపే దురాచారాన్ని,  ఈస్ట్ ఇండియా కంఫనీ 1819 లో ఒక చట్టం ద్వారా నిషేదించటంతో ఈ ఆచారం నమసిపోయిందని ఈ అంశానికి సంబందించి ప్రచారంలో ఉన్న మరొక సంగతి. 

            ఈస్ట్ ఇండియా కంపనీ 1819 లో "Regulation VII of AD 1819" అనే చట్టాన్ని చేసింది.  ఈ చట్టంలో – వయసుకు రాని అమ్మాయిలను వారి తండ్రి లేదా భర్త అనుమతిలేకుండా ఎత్తుకొనిపోయి మాయమాటలు చెప్పి వ్యభిచారవృత్తిలోకి దింపే నేరాలకు విధించాల్సిన శిక్షలను; చిన్నపిల్లలను పెంచి వారిని వ్యభిచార వృత్తిలోకి దింపేవారికి విధించే శిక్షలను; భార్యాపిల్లలను పోషించకుండా సోమరిగా తిరిగే భర్తకు విధించాల్సిన శిక్షలను గురించి- ఇంకా లేబర్ చట్టాలు, ఒప్పందాలు చేసుకొని వాటిని ఉల్లంఘించినందుకు విధించాల్సిన శిక్షలను గురించి చర్చించింది (REGULAR CASES, VOL. 8 – p.no. 364, 375, Notes on Indian Affairs Vol 2 p.no. 407).

            సమాజంలో లైంగిక నేరాలను అరికట్టటానికి, ఒప్పందాల ఉల్లంఘనలు నివారించటానికి, వెట్టిచాకిరీ నియంత్రణ కొరకు చేసిన  చట్టమిది. అంతే తప్ప ఈ చట్టంలో ప్రత్యేకించి శూద్రుల వివాహసమయంలో పెండ్లికుమార్తెతో పురోహితుడు మూడు రాత్రులు గడిపే దురాచారాన్ని నిర్మూలించటానికి ఈ శాసనాన్ని  తెస్తున్నట్లు ఏ ప్రస్తావనా లేదు.  

10. ముగింపు

            శూద్రవివాహాలలో పెళ్ళికూతురు మొదటి మూడు రాత్రులు పురోహితునితో గడపాలి అనే ఆచారం అనేది మలబార్ తీర ప్రాంత రాజవంశ స్త్రీలలో ఉండేదని, శూద్ర స్త్రీలలో లేదని వివిధ విదేశీ యాత్రికుల కథనాల ద్వారా తెలుస్తుంది.  అంతే కాక ఆనాటి ప్రజలకు స్త్రీ కన్యత్వం పట్ల అపోహలు ఉండేవని, కన్య అయిన స్త్రీ ని వివాహం చేసుకోవటం అరిష్టమని భావించేవారని కొన్ని ఉటంకింపులు కనిపిస్తాయి. ఈ అంశం నలుపు తెలుపుల్లో కాక భిన్న పొరలలో దర్శనమిస్తుంది.

            ప్రచారంలో ఉన్నట్లు ఈ దురాచారాన్ని రూపుమాపటానికి ప్రత్యేకంగా  1819 లో ఒక చట్టాన్ని చేసారనటం కూడా సత్యదూరంగానే అనిపిస్తుంది. సమాజంలోని అనైతిక ప్రవర్తనలను నిరోధించటానికి జనరల్ గా చేసిన చట్టం అది. 

            శూద్ర పెళ్ళికూతురు పురోహితునితో మూడు రాత్రులు గడపటం అనే ఒక హిస్టారికల్ నెరేటివ్ లో శూద్రులు లేరని, ఆ మూడు రాత్రులు గడిపింది బ్రాహ్మణులు మాత్రమే కాదని, ఈ ఆచారం ఆసేతు హిమాచలం విస్తరించిన సంప్రదాయం కాదని అర్ధం చేసుకోవాలి. 

            ఆ సత్యదూర కథనం ప్రజలలో ఎంత లోతుకు చొచ్చుకొని పోయిందంటే ఒక సమకాలీన పెండ్లి తంతులో తండ్రి కూతుర్ల మధ్య sexual abuse ని atribute చేసేంతగా మన మనసుల్ని కలుషితం చేసింది. నిజానికి ఇలా మాట్లాడటం ద్వారా పూర్వీక శూద్ర స్త్రీలను అవమానిస్తున్నామన్న స్పృహకూడా  లేకపోవటం శోచనీయం.

.

బొల్లోజు బాబా

Wednesday, April 27, 2022

Dunya Mikhail నీడ ఇంకా అక్కడే ఉంది



Dunya Mikhail నీడ ఇంకా అక్కడే ఉంది
.
కవిత్వం మందు కాదు. అది ఒక ఎక్స్ రే. గాయం ఎక్కడుందో చెప్పి దాన్ని అర్ధం చేసుకోవటానికి సహాయపడుతుంది - Dunya Mikhail
.
Dunya Mikhail ఇరాకి-అమెరికన్ కవయిత్రి. ఈమె 1965 లో బాగ్ధాద్ లో జన్మించింది. కొంతకాలం బాగ్దాద్ అబ్జర్వర్ అనే పత్రికకు జర్నలిస్ట్ గా పనిచేసింది. ఇరాక్ యుద్ధ సమయంలో చెలరేగిన నియంతృత్వ పోకడల వల్ల దున్యా ప్రాణాలు అరచేతపెట్టుకొని అమెరికాకు వలసవెళ్ళి, అక్కడ ఉన్నతచదువులు కొనసాగించింది. ఈమె మొదటి పుస్తకం The War Works Hard (2005). The Iraqi Nights (2014) కవిత్వ సంకలనం ఈమెకు ప్రపంచవ్యాప్తంగా మంచి పేరుతెచ్చిపెట్టింది.
దున్యా కవిత్వంలో యుద్ధం, వలస, విస్మృతి, జీవన భీభత్సం లాంటి అంశాలు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి. యుద్ధ ఫలితంగా ప్రజలు కట్టుబట్టలతో వలసపోవటం వలన కలిగే క్షోభను ఈమె కవిత్వం శక్తివంతంగా వ్యక్తీకరిస్తుంది.
సంక్షిప్తరూపంలో వెలువరించే కవితలకు ఈమె Tablets అనే పేరు పెట్టారు. ఇవి రెండు నుంచి ఆరేడు లైన్ల వరకూ ఉండే మిని కవితల లాంటివి.
ఈ టేబ్లెట్స్ ను అరబిక్ నుంచి Kareem James Abu-Zeid ఇంగ్లీషులోకి అనువదించారు.
.
Tablets - Dunya Mikhail
నా హృదయం చాలా చిన్నది
అందుకే
తొందరగా నిండిపోతుంది
***
నీరు నీరుతో కలవటానికి
ఖాళీ ప్రదేశాలను నింపటానికి
యుద్ధాలు అవసరం లేదు
***
అతను టివి చూస్తున్నాడు
ఆమె ఒక నవల చదువుతూన్నది
ఆ నవల కవర్ పేజిపై
ఒక అతను టివి చూస్తున్నాడు
ఒక ఆమె నవల చదువుతూన్నది.
***
కొత్తసంవత్సరపు మొదటి రోజున
మనం అందరం
పాత సూర్యుడినే చూస్తాం
***
ఈ పిట్టను పట్టించుకోకు
అది ప్రతిరోజు వచ్చి
ఆ కొమ్మచివర కూర్చొని
ఒక గంటో రెండుగంటలో
పాటలు పాడి వెళిపోతుంది
అంతే… అంతకు మించేమీ లేదు
అది ఎవరికీ సంతోషం కాదు
***
ఇంటి తాళాలు
ఐడెంటిటీ కార్డులు
రంగువెలసిన ఫొటోలు
ఇవన్నీ చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నాయి
సామూహిక ఖననం జరిగిన చోటులో
***
అరబిక్ భాషకు
సుదీర్ఘ వాక్యాలు
పొడవైన యుద్ధాలు ఇష్టం.
ఎడతెగని పాటలు
అర్ధరాత్రి కబుర్లు
శిథిలాలను చూస్తూ
రోదించటం ఇష్టం.
అరబిక్ భాష
కష్టపడటాన్ని ఇష్టపడుతుంది
చిరకాల జీవితం కొరకు
చిరకాల మరణం కొరకు
***
సరిహద్దులను మేం మేఘాల్లా దాటేస్తాం
మమ్మల్నెవరూ మోసుకొని వెళ్ళరు
మేమే
ఇంకో దేశపు
వానను
ఒక భాషను
ఒక జ్ఞాపకాన్ని
మోసుకొని వెళతాం
***
కలలు రెండు రకాలు
నిలువు, అడ్డం
నీ కల ఆకారం చెప్పు
నువ్వెక్కడనుంచి వచ్చావో నేను చెబుతాను.
***
నీ కెమేరా
ఆ తల్లి పిచ్చుక కళ్ళల్లోని
భయాన్ని బంధించగలదా?
ఆమె కళ్ళల్లో
పగిలిన గుడ్లు కనబడుతున్నాయా?
***
ఆమె నీడ
ఇంకా అక్కడే ఉంది
పక్షులకు గింజలు మేపుతో
***
ఆమె మరణించింది
ఆమెను గాఢంగా ప్రేమించే వారి
కాలం నిలిచిపోయింది
ఆమె వాచ్ మాత్రం తిరుగుతూనే ఉంది
***
పిల్లలందరూ కవులే
లేని సీతాకోకచిలుకలను
వెంబడించటం మానేసేంత వరకూ
***
సూర్యుడు లేనపుడు
పువ్వు కాంతిని కోల్పోతుంది
ఆ లేకపోవటం సుదీర్ఘమైతే
పువ్వు లోనికి చూసుకొంటుంది
మరో కాంతి కోసం
***
అతని ఆలోచన వారికి నచ్చలేదు
నుదిటిపై తుపాకి పెట్టి కాల్చి చంపేసారు
ఆ బుల్లెట్ రంద్రంలోంచి
అతని ఆలోచన ప్రపంచాన్ని చేరి
తీగమొక్కలా విచ్చుకొంటుంది
***
ఆమె రాత్రిని అడిగింది
“నువ్వెందుకు చీకటిగా ఉన్నావు?”
రాత్రి బదులిచ్చింది
“నక్షత్రాల కాంతి నిన్ను చేరటానికై”
***
జీవితం
రెక్కనుండి బలవంతంగా పెరకిన ఈక లా
అందంగా బాధాకరంగా ఉంటుంది
.
మూలం: Dunya Mikhail
తెలుగు అనువాదం: బొల్లోజు బాబా

Friday, April 22, 2022

పక్షి దాహం


.
మద్యాహ్నం వేడి గాలుపు
చెట్టునీడలో కూర్చొని నేను
కొమ్మపై కాకి ఒకటి వాలింది
బొంగురుపోయిన గొంతుతో
అరుస్తోంది... దాహం కాబోలు
గోలెం అంచుపై వాలి నీళ్ళకోసం చూసింది
కుళాయి టాప్ రంద్రాన్ని నీటికోసం తడిమింది

పక్షి నాలుకని తడుపలేనందుకు
నా కనులు చెమర్చాయి
చూస్తుండగానే
ఆ కాకి మనిషిరూపం ధరించి
మొఖాన్ని చేతుల్లోకి తీసుకొని
నా కన్నీళ్ళు తుడిచింది
తేరుకొనేలోపే అదృశ్యమైంది.

పిట్టగోడపై గుచ్చిన గాజుపెంకులపై
ఎండ తళతళా మెరుస్తోంది
చెట్టుపైనుండి ఎప్పటిదో
పాత పక్షిగూడొకటి గాలికి నేల కూలింది
గాలినిండా ఉత్త పొడిపొడి ఉక్కపోత

బొల్లోజు బాబా

Wednesday, April 13, 2022

రాజేంద్ర చోళుడు- గజని మహమ్మద్- సోమనాథ్-బ్రిటిష్ వారు


.
1. ఉత్తరభారత దేశంపై జరిగిన రెండు ముఖ్యమైన దాడులు
.
ఉత్తరభారతదేశం పదకొండవ శతాబ్దప్రారంభంలో రెండు పెద్ద ముట్టడులను ఎదుర్కొంది. దక్షిణభారతదేశంలో తంజావూరును రాజధానిగా చేసుకొని పాలిస్తున్న మొదటి రాజేంద్ర చోళుడు (1014-1044) సా.శ. 1022 లో తూర్పుతీరంవెంబడి 1600 కిమీ ప్రయాణించి తూర్పు ఉత్తర భారతదేశపు కళింగ, పాల, సామ్రాజ్యాలను జయించాడు. బెంగాల్లోని మహిపాల ఆలయం నుండి ఈశ్వరుని కంచు విగ్రహం, ఒరిస్సా నుంచి భైరవ, భైరవి, కాళి విగ్రహాలను, యుద్ధంలో కొల్లకొట్టి తన రాజ్యానికి తరలించుకొని పోయాడు.
రాజేంద్రచోళుడు వెనుదిరిగి వచ్చేటపుడు గంగానదీ జలాలను సైనికులచే పాత్రలతో మోయించి తమిళనాడుకు తీసుకొచ్చాడు. ఒక చోట నుయ్యి తవ్వించి దానిని ఈ జలాలతో నింపి, అక్కడ గంగైకొండచోళపురం (గంగను తెచ్చిన చోళుని పురం) అనే ఒక కొత్త నగరాన్ని నిర్మించాడు. ఇది 250 సంవత్సరాలపాటు చోళ సామ్రాజ్యానికి రాజధానిగా ఉండింది.
రాజేంద్రచోళుని విధ్వంసం జరిగిన రెండేళ్ళకే, సా.శ. 1025 లో మధ్య ఆసియానుండి సుల్తాన్ మహమ్మద్ గజని (997-1030) ముప్పైవేలమంది సైన్యంతో ఉత్తరభారతదేశాన్ని పశ్చిమం వైపునుంచి దాడి చేసాడు. 1025 డిశంబరులో గుజరాత్ తీరంపై అప్పటికి వందేళ్లుగా పూజలందుకొంటూన్న సోమనాథ్ ఆలయంపై దాడిచేసి సంపదలను దోచుకొని, శివలింగాన్ని ధ్వంసం చేసినట్లు అప్పటి సమకాలీన పర్షియన్ స్కాలరైన Al-Biruni రాతల ద్వారా తెలుస్తుంది.
సోమనాథ్ ఎందుకంత ప్రముఖమైనదంటే – అదొక గొప్ప ఓడరేవు. భారతదేశం నుండి చైనాకు, ఆఫ్రికాకు సముద్రమార్గంలో వెళ్ళటానికి అక్కడనుంచి ఓడలు బయలుదేరేవి. వ్యాపారులు, దళారులు, ధనపుమూటలతో కిక్కిరిసిపోతూ ఉండే ఓడరేవది.
1025 లో సోమనాథ ఆలయం నుంచి గజని ఎత్తుకెళ్ళిన ధనం సుమారు 2 కోట్ల దీనార్లు గా ఒక అంచనా. 1029 లో ఇదే గజనీ మహమ్మద్ రాయ్ (Rayy in Persia) అనే చోట ఒక పెర్షియన్ మసీదును కొల్లగొట్టగా కొంచెం తక్కువగా అంతే సొమ్ము దక్కించుకొనటాన్ని బట్టి, ఇతనికి సంపదల పట్ల దృష్టే తప్ప మతపరమైన వివక్ష ఉన్నట్లు కనిపించదు.
2. సోమనాథ ఆలయవిధ్వంసం గురించి స్థానిక కథనాలు
.
పెర్షియన్ రాతలలో సోమనాథ్ ఆలయ విధ్వంసం గురించి చేసిన రసవత్తర వర్ణనలు లాంటివి ఆనాటి సమకాలీన హిందూ శాసనాలలో కానీ జైన రాతలలో కానీ పెద్దగా కనిపించవు.
గోవాని పాలిస్తున్న కదంబ రాజు 1038 లో తాను చేసిన పుణ్యక్షేత్ర సందర్శనా యాత్రలో భాగంగా సోమనాథ ఆలయాన్ని దర్శించుకొని పూజలు చేసినట్లు చెప్పటాన్ని బట్టి 1025 లో గజనిమహమ్మద్ సోమనాథ ఆలయాన్ని నేలమట్టం చేసి ఉండకపోవచ్చునని భావించాలి.
1169 నాటి ఒక సోమనాథ ఆలయ శాసనంలో సోమనాథ ఆలయ జీర్ణోద్ధరణ జరిపినట్లు ఉంది తప్ప గజని మహమ్మద్ దాడుల ప్రస్తావన లేదు. ఇదే సంవత్సరం నాటి మరో శాసనంలో సోమనాథ ఆలయానికి భవ బృహస్పతి అనే ప్రధాన అర్చకుని నియమించినట్లు ఉంది.
1216 లో ఆలయంపై స్థానిక మాల్వా రాజుల దాడులు నేపథ్యంలో చుట్టూ రాతినిర్మాణాలతో బలోపేతం చేయటం గురించి ఒక శాసనం ఉన్నది.
సోమనాథ ఆలయ ధ్వంసం గురించి -గజని మహమ్మద్ సమకాలీన కవి అయిన ధనపాలుడు Satyapuriya Mahavira Utsaha అనే జైన రచనలో మహమ్మద్ గజని సోమనాథ ఆలయంలో విగ్రహాలను ధ్వంసం చేయగలిగాడు కానీ సత్యపురం లో ఉన్న జైన ఆలయంలోని జైన విగ్రహాన్ని ఏమీ చెయ్యలేకపోయాడు అంటూ పరోక్షంగా సోమనాథ ఆలయ విధ్వంసాన్ని ప్రస్తావించాడు. అదేవిధంగా మరో జైన రచయిత జినప్రభసూరి- గజని మహమ్మదు మహావీరుని విగ్రహాన్ని ధ్వంసం చేయాలని ప్రయత్నించగా అతని ఏనుగులు, గుర్రాలు దాన్ని కొద్దిగా కూడా పెకిలించలేకపోయాయని కూడా గొప్పగా చెబుతాడు. దీనిని బట్టి గజని హిందూ ఆలయాలనే కాక జైన ఆలయాలను కూడా ధ్వంసం చేసాడని భావించాలి.
ఆలయంలో దాచిన సొమ్ములకొరకు వాటిపై దాడులు సహజం. హిందూ రాజులు కూడా ఆలయాలను దోచుకొన్నట్లు చరిత్రలో అనేక సంఘటనలు కనిపిస్తాయి. సోమనాథ ఆలయం మినహాయింపు కాకపోవచ్చు. చరిత్రలో సోమనాథ ఆలయం అనేక సార్లు విధ్వంసానికి గురయింది. అన్నిసందర్భాలలోను వెంటవెంటనే పునర్నిమించుకొన్నట్లు కూడా ఆధారాలు కనిపిస్తాయి.
3. హిందూ ముస్లిమ్ ల సామరస్యత?
.
నిజానికి పన్నెండో శతాబ్దం వరకూ హిందువులు ముస్లిములు అనే విభజన లేదు. సంస్కృత శాసనాలలో ముస్లిములను మ్లేచ్ఛ, చండాల, యవన, పారశీక లాంటి మత ప్రమేయం లేని పదాలతో సంబోధించేవారు. ఒకవేళ రాజులుగా అంగీకరించవలసి వచ్చినప్పుడు మ్లేచ్ఛాధిపతి (barbarian king) అని పిలిచేవారు. (చాతుర్వర్ణ వ్యవస్థను పాటించని దేశాన్ని మ్లేచ్ఛదేశంగాను దానికి వెలుపల ఉన్నప్రాంతాన్ని ఆర్యావర్తమని ఏడవ శతాబ్దపు వైష్ణవ ధర్మశాస్త్రం నిర్వచించింది)
కాలచక్ర తంత్ర లాంటి బౌద్ధ గ్రంధాలలో ఇస్లామ్ గురించి చెప్పవలసి వచ్చినప్పుడు మ్లేచ్ఛధర్మ అని చెప్పబడింది. 1190 నాటి జయానక కవి విరచిత పృథ్విరాజ విజయ కావ్యంలో ముస్లిములను మాతంగ, చండాల, అసుర, రాక్షస, పిశాచ, అధమ, పాపి, మ్లేచ్ఛ, తురుష్క లాంటి పదాలతో పిలవటం గమనించవచ్చు. ఇవేమీ మతపరమైన పేర్లు కావు. తురుష్క పదం మినహా మిగిలినవి తక్కువ స్థాయికి చెందిన వారని సంబోధించటానికి అప్పట్లో వాడే పదాలు.
కాలక్రమేణా ముస్లిమ్ రాజులు వివిధ యుద్ధాలలో విజయం సాధించి సుల్తానులుగా తమని తాము ప్రతిష్టించుకొన్నాక సంస్కృత శాసనాలలో వారు హమ్మీర (అమీరు), సురత్రాణ (సుల్తాను) లాంటి సాంస్క్రిటైజ్ చేయబడిన పేర్లతో పేర్కొనబడ్డారు. ఇవే పేర్లను హమ్మీర చౌహాన్, హమ్మీర వర్మన్ అంటూ కొందరు హిందూ రాజులు కూడా అనుకరించటం గమనార్హం.
శాసనాలలో హిందూ అన్నపదం 1347 లో విజయనగర రాజు మారెప్ప తనని తాను “హిందురాయ సురతాల” గా (హిందూరాజులలో సుల్తాను) చెప్పుకొన్నప్పుడు మొదటి సారిగా కనిపిస్తుంది. కొన్నాళ్ళకు ఈ పదం హిందూరాయ సురత్రాణ గా స్థిరపడింది.
1550-1600ల మధ్య కంచి వరదరాజ ఆలయంలో విజయనగర రాజులు కట్టించిన ఒక మండప స్తంభ శిల్పాలలో గుర్రంస్వారీ చేసే వ్యక్తి, ఒకవైపు ముస్లిం సైనకుడుగా(గడ్డం, ఫాంటుతో) మరొక వైపు హిందూ సైనికుడిగా (పంచె, మీసకట్టు లేకుండా) ఉంటాడు. ఇది బహుసా ఆ కాలపు హిందూ ముస్లింల సామరస్యత/అబేధంగా తీసుకోవచ్చు.
సాహిత్యంలో, శాసనాలలో ముస్లిం వ్యతిరేకత పెద్దగా కనిపించదు. దక్షిణభారత కుతుబ్ షాయి పాలనలో ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు తెలుగులో కూడా వెలువరించేవారు. ఈ సమయంలోనే తెలుగులోకి అనేక ఉర్దూపదాలు వచ్చి చేరాయి. ఒరిస్సారాజులకు గజపతులని, విజయనగర రాజులను నరపతులని, గోల్కొండ రాజులను అశ్వపతులని సమానహోదాతో హిందూ ముస్లిము రాజులు వ్యవహరించుకొన్నారు.
4. హిందూ ముస్లిమ్ విభజన ఎప్పటిది?
గజని మహమ్మద్ చేసిన దండయాత్రను హిందూమతంపై చేసిన దాడిగా అభివర్ణించటం 1840ల నుంచి మొదలైంది. 1842 లో బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపనీ ఆఫ్గనిస్తాన్ పై చేసిన దండయాత్రలో 16 వేలమంది సైనికులను కోల్పోయింది. తనసైన్యంలో ఉండే హిందూ సైనికులలో ఉత్సాహం నింపటానికి కొంతమంది బ్రిటిష్ సైన్యాధికారులు- గజని మహమ్మద్ సోమనాథ ఆలయాన్ని ధ్వంసం చేసి దాని సింహద్వార తలుపులను ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ఎత్తుకుపొయాడు; వాటిని కనుగొని సోమనాథ ఆలయానికి చేర్చటం మన బాధ్యత అంటూ ఒక కట్టు కథ అల్లారు. అలా అప్పుడు అల్లిన కట్టుకథ కారణంగా ముస్లిమ్ దండయాత్రలు హిందూమతాన్ని నాశనం చేసే ఉద్దేశంతో జరిగాయనే అపోహ భారతీయులలో బలంగా నాటుకొంది.
ఆ తరువాత సోమనాథ ఆలయ తలుపులు అంటూ ఆఫ్ఘనిస్తాన్ నుంచి తెచ్చిన తలుపులు నిజమైనవి కాదని, అవి అప్పటికి నూరేళ్ళక్రితం, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ లో లభించే స్థానిక చెక్కలతో చేసినవని రుజువవ్వటంలో ఈస్ట్ ఇండియా కంపనీ అధికారుల బండారం బయటపడింది. (ఇవి ఇప్పుడు ఆగ్రా ఫోర్ట్ లో ఉన్నాయి) కానీ వారి విభజించి పాలించే విధానం హిందు-ముస్లిమ్ విభజనకు బీజప్రాయమయి ఉండవచ్చునన్న ఊహను కొట్టిపడేయలేం.
***
ముగింపు
గజని మహమ్మద్, రాజేంద్ర చోళుడు దాదాపు ఒకే కాలంలో చేసిన దండయాత్రలలో ఇరువురి సేనలు సుమారు 1600 కిమీ ప్రయాణించి, కొన్ని ఉత్తరభారత రాజ్యాలను జయించి, దోచుకొని, అక్కడి ఆలయాలను ధ్వంసం చేసి కొన్ని విగ్రహాలను, సంపదలను తమ ప్రాంతాలకు ఎత్తుకుపోవటంలాంటి సారూప్యతలను కలిగి ఉండటం ఆసక్తి కలిగించే ఒక చారిత్రిక విశేషం.
.
బొల్లోజు బాబా
.
.
ఉపయుక్త గ్రంథాలు
1. The Language of History, Sanskrit Narratives of Muslim Pasts -Audrey Truschke
2. India in Persianate age1000–1765- Richard M. Eaton
3. Somanatha The Many Voices of a History -Romila Thapar
4. Wikipedia






Saturday, April 9, 2022

forewords of my books on History

 

ఇంతవరకూ నేను కవిత్వంపై ఐదు పుస్తకాలు, చరిత్రపై నాలుగు పుస్తకాలు వెలువరించాను.

1954 లో యానాంలో ఫ్రెంచివారినుండి విమోచనం చెందటానికి యానాం ప్రజలు జరిపిన ఉద్యమం గురించి, "యానాం విమోచనోద్యమం" ;
1720 నుంచి 1957 మధ్య యానాం లో జరిగిన ఫ్రెంచిపాలన గురించి "ఫ్రెంచిపాలనలో యానాం";
తూర్పుగోదావరి జిల్లాకు సంబంధించి కాలిన్ మెకంజీ సేకరించిన కైఫియ్యతులపై వ్రాసిన "మెకంజీ కైఫియ్యతులు-తూర్పుగోదావరి";
తాజాగా తూర్పుగోదావరిలో చారిత్రిక ప్రాధాన్యతగలిగిన ప్రదేశాలగురించి "ప్రాచీనపట్టణాలు-తూర్పుగోదావరి జిల్లా" పుస్తకము
ఈ పుస్తకాలకు నేను రాసుకొన్న ముందుమాటలు అన్నీ ఒకచోట ఉంచాలనే ప్రయత్నమే ఈ పిడిఎఫ్.
ఈ ముందుమాటలని విడిగాచదువుకొన్నా బాగానే ఉన్నట్లు అనిపించాయి.
I believe they give you a good reading experience.... thank you
భవదీయుడు
బొల్లోజు బాబా
5/5/2022


https://archive.org/details/forewords_202204

Tuesday, April 5, 2022

దుఃఖ సమయం...

 దుఃఖ సమయం...

.
చిన్నిపాప ఏడుస్తోంది
మాజిక్ చెయ్యనా అన్నాను
ఏడుపు ఆపి ఆసక్తిగా నావైపు చూసింది
రూపాయి నాణెం ఒకటి తీసుకొని
అరచేతిలో ఉంచుకొని గుప్పెట మూసి
రెండో చేతిని ఆ గుప్పెట చుట్టూ ఆడిస్తూ
విచ్చుకొన్న పాప కళ్ళలోకి చూస్తూ
"అబ్రకదబ్రా" అని మూడుసార్లు అని
గుప్పెట తెరిచాను
నాణెం మాయమైనందుకు
పాప ఏడుపు మాని
తప్పట్లు కొడుతూ గంతులు వేసింది
ఒక్కసారిగా పాప పరుగెత్తుకొంటూ వెళ్ళి
దూరంగా ఉన్న వాళ్ళ నాన్న చేతిలోని
సెల్ ఫోన్ ను తీసుకొచ్చి
నా చేతిలో ఉంచి గుప్పిట మూసి ఊపుతూ
నా కళ్ళలోకి చూస్తూ
"అబ్బకదబ్బరా ...... అబ్బకదబ్బరా" అంటోంది
.
బొల్లోజు బాబా

Saturday, April 2, 2022

A poem by Saadi Youssef

 A poem by Saadi Youssef

.
పాతబట్టల షాపులోకి
ఒక అమ్మాయి వచ్చింది
బక్కగా ఉంది
అక్కడ వేలాడదీసిన ఒక చొక్కా
గాలికి విచ్చుకొంది
ఆ అమ్మాయి కళ్ళు కూడా విచ్చుకొన్నాయి
తన ప్రియుని చొక్కాను తేరిపార చూస్తూ
ఆ అమ్మాయి కళ్ళు విచ్చుకొన్నాయి
అతని ఎరుపు నలుపు చొక్కాను
ఇంకా
దాని ఊడిపోయిన బొత్తాలను
ఆ అమ్మాయి అలా చూస్తూనే ఉండిపోయింది.
An arabic poem by Saadi Youssef
అనువాదం: బొల్లోజు బాబా

Monday, March 28, 2022

అతని కవిత్వమొక అనుభూతి

 (శ్రీ ఎమ్మెస్ సూర్యనారాయణ ఇటీవల వెలువరించిన “నేనొక అనుభూతి” కవిత్వ సంపుటి పరిచయ వ్యాసం మార్చ్ 2022 ప్రస్థానం సంచికలో ప్రచురించబడింది. ఎడిటర్ గారికి కృతజ్ఞతలు)

.
అతని కవిత్వమొక అనుభూతి
.
కవి స్వీయ అనుభవాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని వ్రాసిన కవిత్వాన్ని అనుభూతి కవిత్వం అంటారు.
క్షణక్షణం మనల్ని ప్రత్యక్షంగా తాకే అనుభవాలూ, వాటి స్పందనలూ, జీవితాన్ని జీవనపాత్రంగా మార్చే అనంతమైన అనుభూతులూ, ఇవి కాక కవిత్వానికేవీ అర్హం? అని ఇస్మాయిల్ ప్రశ్నిస్తారు.
బాహ్యదృశ్యాలు అంతరంగప్రపంచంలో దృశ్యత్వాన్ని కోల్పోయి కేవల అనుభూతిగా మిగుల్తాయని శ్రీకాంత శర్మ అభిప్రాయపడ్డారు.
ఆధునిక కవిత్వంలో అనుభూతి కవిగా గుర్తింపబడిన వాడు బాలగంగాధర తిలక్. ఆ తరువాత ఇంద్రగంటి శ్రీకాంత శర్మ, శేషేంద్ర శర్మ, వేగుంట మోహన ప్రసాద్, ఇస్మాయిల్, కొత్తపల్లి శ్రీమన్నారాయణ లాంటివారు ఈ అనుభూతికవిత్వాన్ని వెలిగింపచేసారు. ఇదేక్రమంలో సమకాలీనంగా బి.వి.వి. ప్రసాద్, నామాడి శ్రీధర్, ఎమ్మెస్ సూర్యనారాయణ లాంటివారు రాజకీయ దృక్ఫథాలతో ప్రమేయం లేకుండా జీవనానుభవాలను పరిగణలోకి తీసుకొని కవిత్వాన్ని రచిస్తున్నారు.
తెలుగు సాహిత్యంలో అనుభూతి కవిత్వంపై డబ్బైలలో గొప్ప చర్చ జరిగింది. సాహిత్యమంతా మానవానుభవంలోంచి పుట్టుకొచ్చినదే కనుక అనుభూతి కవిత్వాన్ని ఒక సాహిత్య ధోరణిగా భావించవచ్చు తప్ప సిద్ధాంతంగా అంగీకరించలేం-అంటూ మార్స్కిస్టు విమర్శకులు చేసిన వాదన సహేతుకంగానే అనిపించినా; అనుభూతి కవిత్వంలో సామాజిక స్పృహ ఉండదని, సామాజిక ప్రయోజనం లేని కవిత్వం ప్రగతినిరోధమని అంటూ చేసిన విమర్శను అంగీకరించలేం.
ప్రజలను గొప్ప గొప్ప కార్యాలకు ప్రేరేపించటం ఒక్కటే సామాజిక ప్రయోజనంగా భావిస్తారు కానీ, “పఠిత హృదయంలో దీపం వెలిగించటం” కూడా సామాజిక ప్రయోజనమే. సాటి మనిషిపట్ల కరుణను, ప్రకృతి పట్ల ప్రేమను, కలిగించటం నేటి యాంత్రిక ప్రపంచానికి ఎంతో అవసరం. ఎమ్మెస్ కవిత్వం ఆ పనిచేస్తుందని, ఇటీవల వెలువరించిన “నేనొక అనుభూతి” కవిత్వ సంపుటిలోని అనేక కవితలు నిరూపిస్తాయి. .
***
ఎంతైనా రైతు… ప్రాణాలు పోసి, పెంచిన వరి కంకుల కలలు
బతుకు కుప్పపోసి….నూర్చి ఎగరబోసిన బంగారు క్షణాలు
జీవితం పణంగా పెట్టి… పరిరక్షించిన ధాన్యపురాశులు
కృషి పరిపూర్ణతకు ధన్యత చెందే జీవరాశులు
ఒక్క ఈవియమ్ బీప్ సౌండ్ లో గల్లంతైపోవడం
ఈ శతాబ్దపు విషాదం…//
ప్రభుత్వం తీసుకొచ్చిన రైతువ్యతిరేక చట్టాలకు వ్యతిరేకంగా దేశరాజధానిలో పెద్దఎత్తున ఉద్యమం సాగింది. చివరకు ప్రభుత్వం దిగొచ్చింది. తాము ఎన్నుకొన్న ప్రభుత్వాలు తమ గొంతుకలనే కోయటాన్ని ఎంతో పదునుగా చెబుతున్నాడు.
వరికంకుల కలలు, బంగారు క్షణాలు, ధాన్యపురాశులు అంటూ రైతుజీవితాన్ని కళ్లముందు నిలిపి… అదంతా ఒక్క ఈవియం బీప్ సౌండ్ లో గల్లంతైంది అనటం గొప్ప శక్తివంతమైన అభివ్యక్తి.
***
ఈ కాలం
పచ్చిగాయాలు రేగిన
క్షతగాత్ర యవనిక
దీనికి ఒక సరికొత్త పాత పేరు
వికారి--- అనే వాక్యాల ద్వారా వగరు అనే కవితను ఒక ఉగాది కవితగా పోల్చుకోవచ్చును.
ఈ కవితలో వగరును రుచిరాజంగా ప్రకటిస్తాడు. ఆరింటిలో నాది వగరు దారి అంటాడు. వసంతపు గాలులన్నీ వగరుగా వీచాలి/పొద్దుటే కోకిలను వగరుగా కూయమని అడగాలి.. (వగరు) అంటాడు. చాలా చిత్రమైన ప్రతిపాదన. ఇంతవరకూ మనం విన్న ఉగాదికవితలలోకెల్లా విలక్షణమైన ఊహతో కూడుకొని ఉన్న కవిత ఇది. . ఇదే ఎమ్మెస్ కవితామార్గం.
***
చాన్నాళ్ళ క్రితం రాధేయ పురస్కారం కోసం అనంతపురం వెళ్ళాడు ఎమ్మెస్. సస్యశ్యామల కోనసీమనుండి కరువుప్రాంతంగా చెప్పబడే రాయలసీమకు ఒక కవి ఎలా వెళతాడు? అసలు ఎలా వెళ్ళాలి? అనేదానికి “మబ్బుల్లేని ఆకాశంలోకి… అనేకవితలో సమాధానం దొరుకుతుంది.
పక్షిలా వచ్చివాలాను! రెక్కలు దులిపాను!
ఏమో! రెండుదుక్కుల వానౌదామనుకొన్నాను
ఈ శప్తభూమిపై తప్త హృదయంతో దొర్లాలనుకొన్నాను//
గుండెలో గోదారి నింపుకొచ్చాను//
కార్మొయిళ్ళని దుస్తులుగా కుట్టించుకొని
ధరించి వచ్చాను
ఈ మట్టిపొరల్లోకి దూకి
వరికంకునై నాట్యమాడాలని వచ్చాను//
సంచిలో పట్టినన్ను మబ్బులేసుకొచ్చా… అంటాడు ఎమ్మెస్. ఇక్కడనుంచి నీటిని, నదులని పట్టుకెళ్ళాలని ఉంది అన్న ఊహే హృదయాన్ని కదిలింపచేస్తుంది.
***
చిత్రకొండ గంగాధర్ కవి, రచయిత. చెరువుగట్టుపై చెప్పులు, రాసుకొన్న డైరీలు విడిచి చెరువులోకి నడుచుకొంటూ వెళ్ళి ఆత్మహత్యచేసుకొన్న ధీరచిత్తుడు. ఈ సంపుటిలో ఎచటికి పోగలవు అనే కవిత చిత్రకొండ గంగాధర్ పై వ్రాసినది. ఈ కవితలోని శిల్పవిన్యాసం ఉత్కృష్టమైన స్థాయిలో కనిపిస్తుంది.
నిద్రిస్తున్న తటాకపు
రహస్యనీటిపొరల అరలు తెరిచి
చిత్రంగా ఎక్కడకు మాయమయ్యావు?— రాత్రిపూట, లోతైన చెరువునీళ్ళలోకి అదృశ్యమైపోయిన చిత్రకొండను ఒక దృశ్యంగా కళ్ళముందు నిలుపుతాడు.
చెరువుగట్టున ఆత్మదీపాన్ని వెలిగించి
ఎచటికి పోగలవు… ఒకానొక రాత్రి …. అంటూ కవిత ముగుస్తుంది. ఆత్మదీపం అంటే
అతను చెరువుగట్టున మిగిల్చిన డైరీలలోని సాహిత్యంగా భావించాలి.
గంగాధర్ కవిత్వాన్ని పత్రశకలం పేరుతో ఒక సంపుటిగా, మృతనగరం అనే ఒక నవలను నామాడి శ్రీధర్ పుస్తకరూపంలోకి తీసుకొని వచ్చారు. అలా సాహిత్య రూపంలో ఆత్మదీపంగా వెలుగుతున్నప్పుడు గంగాధర్ ఎచటికి పోగలడు?
***
వాచ్యంగా కాక శబ్దప్రధానంగా ఉండే కవిత్వాన్ని అందుకోలేని అరసికులతోను, రసజ్ఞతలోపించిన విమర్శకులతో ఎమ్మెస్ కవిత్వ యుద్ధం చేస్తున్నాడు చాన్నాళ్ళుగా. అలాంటి వారిని ఉద్దేసించి రాసిన “అజ్ఞానులు” అనే కవితలో
ఉంటారుంటారు! సర్వత్రా ఉంటారు…
ఉండాలి కూడా
రోడ్డుపై వేలాది బాతులు
వయ్యారంగా నడుస్తున్న అపురూప దృశ్యంలో
ఒక మోటారు బైకు నిస్సిగ్గు అసహన చక్రాలకింద పడి
అదాటుగా -నువ్వొక బాతై మరణించి
తిరిగి అక్షరమై లేచిన క్షణాల్లో
పుట్టుకొస్తారు వాళ్ళు!
నీ కస్సలు బోధపడని లెక్కలేవో పట్టుకొస్తారు
వాళ్ళుండాలి సుమా! ఉంటేనే నీ ఉనికి! -- అంటాడు
పై కవితలో చెప్పిన “ఒక మోటారు బైకు నిస్సిగ్గు అసహన చక్రాలంటే” ఏమిటి? మోటరు బైకు చక్రాలు అనొచ్చు కదా. నిస్సిగ్గు, అసహనం విశేషణాలు మన యాంత్రిక జీవనాన్ని సూచిస్తాయి. మన యాంత్రిక జీవనం మనం జీవించే క్షణాలను నిస్సిగ్గుగా, అసహనంతో చిదిమేస్తున్నదనే సత్యాన్ని ఆవిష్కరిస్తున్నాడిక్కడ కవి.
ఒక అందమైన సంధ్య మనకు పట్టదు. చలం అన్నట్లు ఎవరా అమ్మాయి అని ప్రశ్నిస్తాం.
మన యాంత్రిక జీవన రణగొణల మధ్య మనచుట్టూ ఉన్న అనేక అనుభవాలకు మనం అంధులమై పోతాం, మోటార్ బైకు కింద పడే బాతులమై పోతాం. వాటిని ఎమ్మెస్ లాంటి సున్నిత హృదయులు పట్టుకొని, గొప్ప పదాలతో నిర్వచించి దివ్యత్వాన్ని అద్ది కవిత్వంలోకి తీసుకొని వస్తారు. ఉదాహరణకు-సస్యరహస్యం నింపుకొన్న పంటకాలువ, పున్నమిపడవ-సరంగు కవి, తమ అందంతో మూర్చలు ప్రసాదించే సీతాకోక చిలుకలు, పడవ సరంగు గెడపై అదాటున దర్శనమిచ్చిన పాలపిట్ట, గోవా మోహిని, చంద్రకలశం, చిమ్మచీకట్లో స్కూటీకి అడ్డుపడే తాబేలు, వర్షరుతు రాయభారి, పుప్పొడి దుప్పటి, పుణ్యక్షేత్రం ఒక రెక్కల లోకం – లాంటి అనేక వ్యక్తీకరణలు మనం అంధులమైపోయిన అలాంటి కొన్ని సందర్భాలను పునరుజ్జీవింపచేస్తాయి ఈ పుస్తకంలో.
***
అనువాదకులు వివిధ భాషలనుంచి సాహిత్యాన్ని అనువదించి పాఠకులకు అందిస్తారు. ఇతరభాషలలోని సాహిత్యాన్ని చదువుకోవటానికి అనువాదకుల సహాయం తప్పనిసరి. ఒక పాఠకుడు అనువాదకుల పట్ల చూపించాల్సిన ప్రేమ కృతజ్ఞతలు లోపలి ఆకాశాలు అనే కవితలో ఇలా అంటాడు ఎమ్మెస్.
ఈ నా హృదయాకాశంలోకి
ఎన్ని పక్షులు
తమ రెక్కల్ని అనువదించి
ఎన్ని ఆకాశాలను దులపరించాయో!
నా లోపలి మట్టిప్రమిదను తుడిచి
ఎన్నెన్ని తప్త దగ్ధ విశ్వగానాల ఘోషను
చమురుగా నింపాయో….
ఒక అనువాదకుడు ఒక పాఠకుని హృదయాకాశంలోకి ఎన్ని ఆకాశాలను దులపరించాడో అన్న ఊహే ఎంతో గాఢమైనది. అపూర్వమైనది.
***
జీవనగాథాకవిత్వం పేరుతో ప్రముఖుల జీవనరేఖలను కవితలుగా పోతపోయటం ఒక నూతన ప్రక్రియ కాకపోవచ్చు. అలా రాసిన కవితలు ఆయావ్యక్తుల జీవితాలలోని మంచి చెడులను అద్భుతంగా వ్యక్తీకరిస్తున్నాయి.
ఎమ్మెస్ సుబ్బలక్ష్మి పై వ్రాసిన కవిత శీర్షిక తపతి…శుభలక్ష్మి. సుబ్బలక్ష్మిని శుభలక్ష్మిగా సంబోధించటం ద్వారా పెద్దబొట్టుతో ఆమె నిండైన విగ్రహాన్ని కళ్ళముందు నిలుపుతాడు.
సదాశివమేనాడో చెక్కిన మరబొమ్మా// అనే వాక్యంలో ఆ సర్వేశ్వరుడు చెక్కిన బొమ్మ అనే అర్ధం పైకి తెలుస్తున్నా- తరచిచూస్తే సుబ్బలక్ష్మి భర్త అయిన సదాశివం ఆమెను ను ఒక మరబొమ్మలా ఆడించేవాడనే గాసిప్ కూడా ఇమిడిపోవటం ఎమ్మెస్ ప్రతిభకు తార్కాణం.
***
రాసిన ప్రతీదానికి సామాజిక ప్రయోజనం ఉండాలనీ, ఉంటేనే అది ఉత్తమ కవిత్వమనీ, లేకపోతే అది రెండో రకం కవిత్వం అని విమర్శకులు చేసే దాష్టీకం వల్ల ఆధునిక కవిత్వంలో భక్తి, తాత్వికత, శృంగార, నాస్టాల్జియా లాంటి అనేక కవిత్వ పాయలు దాదాపు ఎండిపోయాయి.
ముందుగా చెప్పుకొన్నట్లు ఎమ్మెస్ యోధుడు. చుట్టూ ఎంతో మంది అరసికులతో. రసజ్ఞత లోపించిన విమర్శకులతో యుద్ధం చేస్తున్నాడు. “పొయం ఉంది భయం లేదు” అని సంకల్పం చెప్పుకొన్నవాడు, మనకు ధైర్యం చెప్పినవాడు. అందుకనే భక్తి భావంతో వ్రాసిన శివవచనాలను ఈ సంపుటి చివరలో చేర్చాడు. సమకాలీన కవిత్వ సంపుటులలో భక్తి కవితలకు స్థానం కల్పించటం యోధత్వం కాక మరేమిటి? మన తెలుగు విమర్శకులు మిస్టిక్ కవిత్వానికి సామాజిక ప్రయోజనం ఏమి ఉంది అని నిస్సిగ్గుగా ప్రశ్నించగలరు కానీ, ప్రపంచవ్యాప్తంగా రూమీ కవిత్వం, అక్కమహాదేవి వచనాలకు ఎందుకు ఆదరణ లభిస్తోందో కనీసం ఊహైనా చేయరు.
పొత్రంలో ఉంటావు
బరువుగా!
పత్రంలో
తేలికగా!
నువ్వు
బరువా?
తేలికా?
ఈ శివవచనం శివుడిని ఉద్దేశించినదైనా, అది ఎమ్మెస్ కవిత్వానికి కూడా అన్వయించుకోవచ్చు.
***
ఎమ్మెస్ కవిత్వం ఎన్నడూ వాచ్యంగా ఉండదు. ఎమ్మెస్ ఏనాడూ ఎంగిలి ప్రయోగాలు చేయలేదు, డెడ్ మెటఫర్స్ వాడలేదు. ఏం చెప్పినా నవ్యంగానే చెప్పాడు, సొంతస్వరంలోనే రాసాడు. కవిత్వం అనేది ధ్వన్యాత్మకంగా, ప్రతీకాత్మకంగా మాత్రమే చెప్పాలని కంకణం కట్టుకొని మూడు దశాబ్దాలుగా కవిత్వాన్ని వెలువరిస్తున్నాడు. ఇతనిది జీవనానుభవాల కవిత్వం. కవిగా ఎమ్మెస్ నిజాయితీపరుడు. తాను చూచినది, తాను అనుభవించినది మాత్రమే కవిత్వంలోకి తీసుకొని వచ్చాడు. తన అనుభవానికి వెలుపల ఉన్నదానిని ఏనాడూ స్పృశించలేదు.
ఇక చివరగా ---
జీవితం
కిటికీపై
వాలిన పిట్ట
ఎగిరిపోయేలోగా
మిగిలిపోయే
నేనొక అనుభూతి…
రామో విగ్రహవాన్ ధర్మః అంటే ధర్మానికి ఒక ఆకారాన్ని ఇస్తే అది రాముడు అని అర్ధం. అదే రీతిగా, అనుభూతికి ఒక ఆకారాన్ని ఇస్తే ఎమ్మెస్ కవిత్వం అని అర్ధం చెప్పుకోవచ్చు. అందుకనే జీవితం కిటికీ పై వాలిన పిట్ట ఎగిరిపోయేలోపు నేనొక అనుభూతిగా మిగిలిపోతాను అని ప్రకటించుకొన్నాడు- మనకున్న గొప్ప కవి శ్రీ ఎమ్మెస్ సూర్యనారాయణ.
బొల్లోజు బాబా