ఆ రోజు పంది చావలేదు (ఫ్రెంచి యానాం కథలు)

ఆ రోజు పంది చావలేదు

(ఫ్రెంచి యానాం కథలు)

బొల్లోజు బాబా

1881 జూలై 14.

గోదావరి మీద తెల్లవారుజామున కమ్ముకున్న పొగమంచు ఇంకా పూర్తిగా చెదరలేదు. యానాం ఒడ్డున కొబ్బరిఆకులపైనుంచి మంచుబిందువులు బొట్లు బొట్లుగా జారుతున్నాయి.  ఎదురుగా కోరంగి దిక్కున మత్స్యకారుల పడవలు వలలు విసురుతుంటే, యానాం రేవులో అప్పటికే చలనం మొదలైంది. చిన్న చిన్న సరుకు పడవలు ఒడ్డుకు చేరుతున్నాయి. వాటిలో కొన్నింటిలో కొబ్బరి కురిడీ, పొగాకు కట్టలు, అరటిపళ్ళ గెలలు, ఇంకొన్నింటిలో వరి బస్తాలు నీలిమందు మూటలు. పడవవాళ్ల అరుపులు, ఎద్దులబళ్ళచక్రాల కీచుశబ్దాలు, గంటలమోతలు కలిసిపోయి పడవల రేవంతా ప్రత్యేకమైన ఉదయసంగీతాన్ని పలుకుతున్నాయి. దూరంగా గోదావరి ముఖద్వారం వైపు ఒక చిన్న ఆవిరి నౌక నల్లటి పొగను వెదజల్లుకుంటూ నెమ్మదిగా యానాం రేవువైపు కదులుతోంది.

యానాం పట్టణం అప్పటికే మేల్కొంది.

మట్టి తెలుగు నేలది. పాలన మాత్రం ఫ్రాన్స్ ది.  శివాలయం గంట, కేథలిక్ చర్చి గంట, ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వ బ్యాండ్‌ ట్రంపెట్—మూడు శబ్దాలూ ఒకే ఉదయంలో కలిసిపోయే ఏకైక పట్టణం యానాం.

ఫ్రెంచి అధికారుల బంగ్లాల ముందు కత్తులు ధరించిన సిపాయిలు కావలి కాస్తున్నారు. వాళ్ల నీలి యూనిఫారాలపై ఇత్తడి బటన్లు ఉదయపు కిరణాల్లో మెరుస్తున్నాయి. నడుముకు బిగించిన తోలు బెల్టు, భుజాన తుపాకి, తలపై ఎర్రటి కెపీ టోపీ—వాళ్లు నిలబడి ఉంటే కంచు విగ్రహాల్లా అనిపిస్తారు.

ఛీఫ్ దె సర్విసెస్ (పెద్దొర) భవనం ముందు ఒక గుర్రపు బగ్గీ ఆగింది.

దానిలో నుంచి దిగాడు యానాం పెద్దొర మొస్యూ సయిస్. తెల్లటి లినెన్ కోటు, నీలి శాష్ (sash), బంగారు ఎపాలెట్లు (epaulette), మెలితిరిగిన మీసాలు. అతని వెనుక లేత నీలిరంగు గౌను ధరించిన అతని భార్య మదామ్ సయిస్. చేతిలో లేసు గొడుగు, తలపై తెల్లటి ఈకల టోపీ. వాళ్లను చూసిన చిన్నపిల్లలు నోరు తెరిచి చూస్తుంటే, పెద్దవాళ్లు తలవంచి నమస్కరించారు.

"Bonjour, Monsieur!" (శుభోదయం సర్) అని ఒక అధికారి సెల్యూట్ చేశాడు.

ఆ ఇరువురూ పోలీసు వందనాన్ని స్వీకరించి తమ భవనంలోకి వెళ్ళారు. 

****

ఫ్రాన్స్‌లో బాస్టిల్ కోటను ప్రజలు కూల్చిన రోజును  ఫ్రెంచి ప్రభుత్వం జాతీయ ఉత్సవంగా (Fete de Nationale) జరుపుతుంది.

1881, జూలై పద్నాలుగు ఉత్సవాలకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది. ఫ్రాన్స్ జాతీయ ఉత్సవం యానాంలో అధికారికంగా జరుపుతున్న తొలి సంవత్సరాల్లో ఇదొకటి. ఊరంతా దానిని "దొరల పండుగ" అని పిలుచుకొంటారు.  ప్రభుత్వం వారం రోజుల ముందే ఏర్పాట్లు ప్రారంభించింది.

ప్రభుత్వ భవనాలకు కొత్త సున్నాలు వేశారు. త్రివర్ణ పతాకాలతో వీధులు అలంకరించారు.

మన్యంవారి మేడ ఎదురుగా ఉన్న విశాలమైన మైదానాన్ని శుభ్రం చేసి ఎర్రమట్టి చల్లారు. తాటి ఆకులతో పందిళ్లు వేశారు. కంచెలు, బెంచీలు అమర్చారు. రంగురంగుల గాజు లాంతర్లు వేలాడదీశారు. రాత్రి బాణాసంచా పేల్చేందుకు ప్రత్యేక వేదిక కట్టారు. ఊరంతా ఒక్కసారిగా జాతరకు సిద్ధమవుతున్నట్టు మారిపోయింది.

మైదానం ఒక మూలలో నూనెరాసిన ‘కర్ర స్తంభం పైకి ఎగబాకే’ పోటీ కొరకు నూనె స్తంభం నిలబెట్టారు. గోనెసంచిలో నిల్చొని చేసే పరుగు పందానికి,  రెండుకాళ్ళు పాదాలవద్ద కట్టుకొని నడిచేపోటీలు, కోడి పందాలు, పందిని చేతులతో వేటాడటం వంటి పోటీలకొరకు అన్ని ఏర్పాట్లు చేసారు.

యానాం మేయర్ బెజవాడ బాపనయ్య వివిధ పోటీలలో నెగ్గబోయే విజేతలకు బహూకరించటానికి  కొత్త వెండి రూపాయిలను గుడ్డ మీద పరిచి లెక్కపెడుతున్నాడు. భోగం మేళ నాయకురాలు జక్కుల రత్నం తన బృందంతో సాధన చేస్తోంది. డోలు, సన్నాయి, తాళాల శబ్దాలు మన్యంజమిందారు మేడ ఎత్తైన గోడలకు తాకి ప్రతిధ్వనిస్తున్నాయి. ఉదయం నుంచే ఎండ మండుతున్నా, జనం మాత్రం వెనక్కి తగ్గడం లేదు. తాటాకులతో కట్టిన పందిళ్ల కింద ముసలాళ్లు చుట్టలు కాలుస్తూ కూర్చున్నారు.

పురుషులందరూ తలపాగాలు ధరించి ఊరంతా తిరుగుతున్నారు.  స్త్రీలు తమ తమ ఆభరణాలు ధరించి మల్లెపూల తురుముకొని ఇంటి అరుగులపై నిలుచుని వేడుకలను చూస్తున్నారు. పిల్లలు ఒక పందిరినుంచి మరొక పందిరికి కేరింతలు కొడుతూ పరుగులెడుతున్నారు.

ఊరంతా ఒకేమాట “ఈయేడు దొరల పండుగ మునుపెన్నడూ లేని విధంగా జరగబోతోందని, చాన్నాళ్ల వరకూ గుర్తుండి పోతుందని.

***

ఒక్కసారిగా ప్రభుత్వ సైనిక బ్యాండ్ ట్రంపెట్ మోగింది.

డోలు శబ్దం ఆగిపోయింది. భోగం మేళం కూడా కాసేపు నిశ్శబ్దమైంది. అందరి చూపులు మైదానానికి కూతవేటు దూరంలో ఉండే ప్రభుత్వ భవనం వైపు తిరిగాయి.

ముందుగా ఇద్దరు ఫ్రెంచి జెండాధారులు కవాతు చేస్తూ నడుస్తున్నారు.  వారి వెనుక నీలి యూనిఫారంలో సైనికులు. తర్వాత అలంకరించిన రెండు తెల్ల గుర్రాలు లాగుతున్న బగ్గీ వచ్చింది.

అందులో పెద్దొర మొస్యూ సయిస్. అతని పక్కనే మాదామ్ సయిస్. వెనుక గుర్రంపై పోలీసు అధికారి కెప్టెన్ బెర్నార్. మరో బగ్గీలో న్యాయమూర్తి మొస్యూ పియెర్ లారెంట్ వస్తున్నారు.

దుబాసీ రంగయ్య గట్టిగా కేక వేశాడు  "పెద్దొరగారికి దారి ఇవ్వండి!"

జనం రెండు వైపులా తొలగిపోయి మధ్యలో దారి ఇచ్చారు.  తెలుగువాళ్లు చేతులు జోడించి నమస్కరిస్తే...ఫ్రెంచివారు టోపీ అంచును కొద్దిగా పైకిలేపుతూ ప్రభుత్వ పెద్దలకు అభివాదం చేశారు. 

పెద్దొర మొస్యూ సయిస్ ఇతర అధికారులతో కలిసి జండా స్తంభం వద్దకు వెళ్ళి ఫ్రెంచి జాతీయపతాకాన్ని ఎగరవేశారు.  పోలీసులు, సైనికులు గౌరవవందనం చేసారు.

అనంతరం పెద్ద దొరగారు ఇతర అధికారులతో కలిసి అప్పటికి తాత్కాలికంగా ఏర్పాటు చేసిన వేదికను చేరి తమ తమ స్థానాల్లో ఆశీనులయ్యారు.  తదుపరి కార్యక్రమం కొనసాగించవలసినదిగా దూబాసీ రంగయ్యను కోరారు.

బ్యాండ్‌ మోగడం ఆగగానే మైదానం మీద ఒక్కసారిగా ఒక విచిత్రమైన నిశ్శబ్దం పరుచుకుంది.

దుబాసీ రంగయ్య తన చేతిలో ఉన్న ఇత్తడి గంటను గట్టిగా మోగించి, "పందిని పట్టుకునే పోటీకి పేర్లు ఇచ్చిన వాళ్లు కంచె లోపలికి రండి!" అని అరిచాడు.

ఆ ఒక్క మాటతో మైదానంలొ కలకలం మొదలైంది. పిల్లలు, పెద్దలు ఎదరకు తోసుకువచ్చారు. ముసలాళ్లు ముందుకు తూలి కర్రల సాయంతో నిలదొక్కుకున్నారు. చెట్లెక్కిన యువకులు ఇంకా పైపై కొమ్మల మీదికి పాకుతున్నారు. మన్యంవారి మేడ పైడాబా మీద జమిందారీ ఆడవాళ్లు ఉత్సుకతతో ముందుకు జరిగారు. మేడ కిటికీల్లోంచి ఫ్రెంచి మేడమ్‌లు బయటకు తొంగిచూశారు.

***

పందిని ఇంకా  బరిలోకి  తీసుకురాలేదు. అది కంచె వెనుక  బలమైన వెదురు గూటిలో ఉంది. లోపల నుంచి అప్పుడప్పుడూ గుర్రుమంటోంది. ఆ శబ్దం విన్నప్పుడల్లా చిన్నపిల్లలు భయపడి వెనక్కి జరిగిపోతున్నారు.

"ఇది పంది కాదు రా... అడవి దెయ్యం."

పక్కనే ఉన్న ముసలాయన నవ్వాడు.

"దీన్నేనా వెంకడు పట్టేది?" అని ఒక కుర్రాడు అడిగాడు.

యానాంలో "వెంకడు" అంటే తెలియని వాళ్లు ఉండరు. అతని ఇంటిపేరు చాలామందికి తెలియదు. అతని వీరత్వం మాత్రం అందరికీ తెలుసు. పందిని పట్టుకోవడంలో అతనికి సాటి ఎవరూ లేరని ఊరంతా చెప్పుకునేది.

చేతిలో ఆయుధం ఉండదు. వల ఉండదు. తాడు ఉండదు. పరిగెత్తుతున్న అడవి పందిని రెండు చేతులతో పట్టుకుని నేలకూల్చే చాకచక్యం అతనికి ఉంది.

అది నేర్చుకున్న విద్య కాదు. తరతరాలుగా వచ్చిన వారసత్వం. అతని తాత కూడా అదే చేసేవాడు. తండ్రి కూడా అదే చేసేవాడు.  ఇప్పుడు వెంకడు.

యానాం దొరల పండుగలో పందిని పట్టుకునే పోటీ అంటే ముందుగా అందరి కళ్లూ వెతికేది అతడినే.

గత ఏడాది పోటీ ఇంకా జనాల జ్ఞాపకాల్లో ఉంది. మైదానం మధ్యలో వదిలిన నల్లటి అడవి పంది ఒక్కసారిగా దూసుకుపోయింది. పదిమంది వెంబడించారు. ఎవరూ దగ్గరకు వెళ్లలేకపోయారు.

వెంకడు మాత్రం దాని వెనకాల గాలి వేగంతో పరిగెత్తాడు. ఒక క్షణంలో దాని రెండు వెనుక కాళ్లను పట్టుకుని గిర్రున తిప్పి నేలకేసి కొట్టాడు. జనం చప్పట్లతో మార్మోగిపోయారు. అంతటితో ఆగలేదు. ఆ పందిని రెండు చేతులతో భుజాల మీదకు ఎత్తుకుని మైదానం చుట్టూ తిరిగాడు. దుమ్ము లేచింది.

జనం ఈలలు వేశారు. భోగం మేళం డోలు ఒక్కసారిగా గర్జించింది.

పెద్దొర తన కుర్చీలోంచి లేచి నిలబడ్డాడు. అతని పెదవులపై చిరునవ్వు మెరిసింది.  పక్కనే నిలబడ్డ దుబాసీని పిలిచి ఏదో చెప్పాడు. కొద్దిసేపటికే కొత్తగా ముద్రించిన ఒక ఫ్రెంచి పది రూపాయిల నోటు వెంకడి చేతిలో పెట్టారు.

జనం ఒక్కసారిగా "Vive la France!"  (ఫ్రాన్స్ వర్ధిల్లాలి) అని అరిచారు. వాళ్లలో చాలామందికి ఆ మాట అర్థం తెలియదు. కానీ దొర సంతోషిస్తాడని తెలుసు. అందుకే అరుస్తారు.

వెంకడికి కూడా అర్థం తెలియదు. అతనికి తెలిసింది ఒక్కటే. ఆ నోటుతో తన ఇంట్లో కొన్నాళ్ళు జరుగుబాటు అవుతుందని. అంతే!

***

ఈ ఏడాది కూడా అదే ఆశతో ఉన్నాడు వెంకడు.

కానీ ఈసారి అతని ఇంట్లో ఒకరు ఆందోళన పడుతున్నారు.

"నాన్నా..." వెంకడు తలెత్తి చూశాడు.  తలుపు దగ్గర నిలబడి ఉంది అతని కూతురు.

ఇరవయ్యేళ్లు కూడా నిండలేదు. పురిటి నెలలు.  పెద్ద కడుపుతో నిలబడటానికే కష్టపడుతోంది.  "ఈసారి పోటీలకు వెళ్లొద్దు నాన్నా" అంది. వెంకడు నవ్వాడు.

"ఎందుకమ్మా?"

"రెండు రోజులుగా సరిగ్గా తినలేదు."

"అది కొత్తేమిటి?"

"మీ కాళ్లలో మునుపటి బలం లేదు."

"పంది చేతిలో మీనాన్న ఓడిపోతాడనుకొంటున్నావా ?" అన్నాడు నవ్వుతూ.

కూతురు నవ్వలేదు.  ఆమె తండ్రి ముఖాన్ని చూస్తోంది.

ఆ ముఖంలో ముడతలు కొత్తవి. గడ్డంలో తెల్ల వెంట్రుకలు కూడా. గత ఏడాది వరకూ కనిపించలేదు. ఆమె మెల్లగా అతని చేతిని పట్టుకుంది.

"ఈసారి గెలవకపోతే పరవాలేదు నాన్నా...

నువ్వు ఇంటికి తిరిగి రావడమే నాకు బహుమతి."

వెంకడు ఆ మాటకు సమాధానం చెప్పలేదు. గోడకు వేలాడుతున్న పాత తలపాగాను తీసుకుని దులిపాడు.  దాన్ని నెమ్మదిగా తలకు చుట్టుకుంటూ బయటికి నడిచాడు.

***

వెంకడు మైదానం అంచున నిలబడి తన పంచె మడతను మరోసారి బిగించాడు.

అతని దగ్గరకు జక్కుల రత్నం వచ్చింది. వెంకడి కళ్లలోకి చూసింది.

"ఈ రోజు నీ ఒళ్లు మునుపటిలా లేదు." అంది మెల్లగా.

వెంకడు నవ్వాడు. "ఒళ్లు కాదు రత్నం... వయసు మారింది."

"అయితే ఎందుకు?"

"ఇంట్లో పిల్ల పురిటికోసం వచ్చింది ఖర్చులకు ఉంటాయని” అన్నాడు నవ్వుతూ.

ఆ మాటకు జక్కుల రత్నం మాట్లాడలేదు.  కళాకారిణిగా ఎన్నో నవ్వులు చూసింది.

కానీ అవసరం ముందు నిలబడిన మనిషి నవ్వు...

అది వేరని ఆమెకు తెలుసు.

***

అదే సమయంలో వేదిక మీద మరో దృశ్యం జరుగుతోంది.

పెద్దొర మొస్యూ సయిస్ పక్కనే జిల్లా న్యాయమూర్తి మొస్యూ పియెర్ లారెంట్, పోలీసు అధికారి కెప్టెన్ బెర్నార్, ప్రభుత్వ వైద్యుడు డాక్టర్ డెలోర్మ్ కూర్చున్నారు.

వాళ్ల ముందున్న బల్లమీద వెండి గ్లాసులు. వాటిలో లేత ఎరుపు రంగు ద్రాక్షసారాయి. వేదిక ముందు ఒక చిన్న ఇత్తడి తట్టలో బహుమతులు పేర్చారు. ఫ్రెంచి వెండి రూపాయలు, ఒక వెండి కడియం, కొత్త ఫ్రెంచి రూపాయి నోట్లు, పట్టు శాలువాలు.

మాదమ్ సయిస్ తన లేసు చేతి తొడుగులు తీసి పక్కన పెట్టి మైదానం వైపు ఆసక్తిగా చూస్తోంది.

ఆమెకు ఈ పందిపోటీ ఒక విచిత్రమైన వినోదం.

ఫ్రాన్స్‌లో ఇలాంటి ఆటలు లేవు.

యానాంలో మాత్రం వందలమంది ఊపిరి బిగబట్టి చూస్తున్నారు.

మొస్యూ సయిస్ వెంకడి వైపు చూపిస్తూ అడిగాడు.

"Oui... Venkadou... le champion de l'année dernière."

దుబాసీ రంగయ్య ఆ మాట విని గర్వంగా నవ్వుకున్నాడు.  పక్కనే నిలబడ్డ బెజవాడ బాపనయ్యకు మెల్లగా చెప్పాడు.

"పెద్దొరగారు అంటున్నారు...'గత ఏడాది విజేత వెంకడేనా?' అని."

బాపనయ్య వెంటనే గర్వంగా తల ఊపాడు.

"యానాంలో పందిని పట్టుకోవాలంటే వెంకడే."

***

భోగం మేళం డోలు సన్నాయి మెల్లగా మోగడం మొదలైంది.

అదే సమయంలో ఫ్రెంచి బ్యాండ్ ట్రంపెట్ కూడా

రెండు సంగీతాలు. రెండు నాగరికతలు. రెండు ప్రపంచాలు.

కానీ... ఒకే మైదానం. ఒకే ఎండ. ఒకే జనసమూహం.

ఆ క్షణంలో యానాం అనేది ఫ్రాన్స్ కాదు. భారతదేశమూ కాదు. రెండింటి మధ్య పుట్టిన ఒక కొత్త ప్రపంచం.

రంగయ్య మళ్లీ గంట మోగించాడు.

"సిద్ధమా?"

వెంకడు తల ఊపాడు. వెదురు కంచె తలుపు నెమ్మదిగా తెరుచుకుంది. లోపల నుంచి ముందుగా కనిపించింది... రెండు మెరిసే కోరలు. తర్వాత నల్లటి మూపురం. తర్వాత రక్తంలా ఎర్రగా మెరుస్తున్న రెండు కళ్లు.

వెదురు కంచె తలుపు పూర్తిగా తెరుచుకోగానే, లోపల కట్టేసిన అడవి పంది ఒక్కసారిగా బయటకు దూసుకొచ్చింది. దాని మెడకు కట్టిన తాడు ఎవరో అప్పటికే కోసేశారు. కొన్ని క్షణాలు అది కదల్లేదు.

మైదానం నడుమ నిలబడి నాలుగు దిక్కులా చూసింది. ఎండలో దాని నల్లటి ఒళ్లు నూనె పూసిన రాతిలా మెరుస్తోంది. మూపురం మీద వెంట్రుకలు నిక్కబొడుచుకుని ఉన్నాయి. చిన్న చిన్న కళ్ళలో భయం, అయోమయం.

తనను చుట్టుముట్టిన వేలాది మనుషులను అది బహుశా మొదటిసారిగా చూస్తోంది.

ఒక్క క్షణం... మైదానం మొత్తం నిశ్శబ్దమైంది. డోలు ఆగిపోయింది. బ్యాండ్ కూడా ఆగింది. పిల్లలు కూడా మాట్లాడడం మానేశారు.

అంతటి జనసమూహంలో వినిపిస్తున్న ఒకే ఒక్క శబ్దం... ఆ పంది ముక్కుతో నేలను వాసన చూస్తూ తీస్తున్న గుర్రుమనే ఊపిరి.

"Allez...!" (విజృంభించండి) అని కెప్టెన్ బెర్నార్ నవ్వుతూ అరిచాడు.

ఫ్రెంచి అధికారుల వేదిక మీద చిన్న నవ్వులు వినిపించాయి. వాళ్లకు ఇది ఒక గ్రామీణ వినోదం.

దుబాసీ రంగయ్య మాత్రం బిగ్గరగా ప్రకటించాడు.

"పోటీ మొదలైంది!"

ఆ ఒక్క మాటతో పదిమంది యువకులు ఒకేసారి పందివైపు దూసుకెళ్లారు.

పంది ఒక్క క్షణం కూడా ఆగలేదు. వెదురు కంచెను ఆనుకొని కుడివైపు తిరిగింది.

ఒక యువకుడు దాని తోక అందుకోవాలని ప్రయత్నించాడు. అది మెరుపులా పక్కకు తప్పుకుంది. మరో యువకుడు ముందు నుంచి అడ్డగించాడు. దాని కోరలు అతని పంచెను చింపేశాయి. జనం నవ్వులతో ఊగిపోయారు.

"పట్టుకో రా!" "అదిగో... అదిగో...!" అంటూ వందల గొంతులు ఒక్కసారిగా కేకలు వేస్తున్నాయి.

వెంకడు మాత్రం ఇంకా కదల్లేదు. రెండు చేతులలోకి మట్టి తీసుకొని రుద్దుకొన్నాడు.

అతని చూపు పంది మీదే ఉంది.

తన తండ్రి నేర్పిన ప్రతి పాఠం ఒక్కొక్కటిగా గుర్తుకొస్తోంది.

"పందిని చూసి పరిగెత్తకు."

"పందిని వెంబడించకు... అది నిన్ను వెంబడించే క్షణం కోసం ఎదురుచూడు."

“పంది అలసిపోయే వరకు ఎదురుచూడు."

అంతలో పంది ఒక్కసారిగా దిశ మార్చింది. సూటిగా వెంకడి వైపే పరిగెత్తింది. జనం అరుపులు. "వెంకడూ!" "జాగ్రత్త!"

డోలు ఒక్కసారిగా గట్టిగా మోగింది. ఆ శబ్దానికి పంది మరింత ఉలిక్కిపడింది. వెంకడు ఒక అడుగు ముందుకు వేశాడు. చివరి క్షణంలో పక్కకు తప్పుకున్నాడు.

అతని కుడిచేయి పంది వెనుక కాలి మీద పడింది.

ఇంకో చేయి తోక దగ్గరకు చేరింది. జనం ఒక్కసారిగా ఊపిరి బిగబట్టారు.

"పట్టేశాడు!" అని ఎవరో అరిచారు.

కానీ...

అది గత సంవత్సరం వెంకడు. ఈ సంవత్సరం కాదు. చేతుల్లో పట్టు మునుపటిలా లేదు. రెండు రోజుల ఆకలి. అరవై ఏళ్లకు దగ్గరపడుతున్న శరీరం.

ఒక్క క్షణం ఆలస్యం.

అంతే.

పంది వెనుక కాళ్లు గాల్లోకి ఎగిరాయి. వాని డెక్కలు వెంకడి మెడ వెనుక భాగాన్ని బలంగా తన్నాయి. ఒక పొడికొమ్మ విరిగినట్టుగా శబ్దం వినిపించింది. వెంకడు గాల్లో తూలి రెండు మూరల దూరంలో పడిపోయాడు.

జనం ఒక్కసారిగా నిశ్శబ్దమయ్యారు. ఆ నిశ్శబ్దం కూడా ఎక్కువసేపు నిలవలేదు. ఎందుకంటే పంది ఇంకా పరిగెడుతోంది. ఇప్పుడు అది మనుషులను కాదు... బయటపడే దారిని వెతుకుతోంది. అది ఒక మూలలో ఉన్న వెదురు కంచెను ఢీకొట్టింది. కంచె విరిగిపోయింది.

పంది మైదానం దాటి, దుమ్ము లేపుకుంటూ కొబ్బరి తోటల వైపు అదృశ్యమైంది.

కొన్ని క్షణాలు అందరూ అలాగే నిలబడి చూశారు. తర్వాత ఎవరో నవ్వారు.

"ఈసారి పందే గెలిచింది!" మరికొందరూ నవ్వారు.

కానీ ఆ నవ్వుల్లో భయం కలిసిపోయింది.  ఎందుకంటే...వెంకడు ఇంకా లేవలేదు.

జక్కుల రత్నం పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చింది.

"వెంకడూ!" అని అతని భుజం పట్టుకుని కుదిపింది. అతను నెమ్మదిగా కళ్లు తెరిచాడు. నవ్వాలని ప్రయత్నించాడు. పెదవుల మూలలో మాత్రం రక్తం కనిపించింది. మెడ వెనుక నుంచి కారుతున్న రక్తం పంచె అంచుని ఎర్రగా తడుపుతోంది.

"ఏమీ కాలేదు..." అన్నాడు. కానీ తన గొంతే తన మాటను నమ్మలేదు.

వేదిక మీద మొస్యూ సయిస్ లేచి నిలబడ్డాడు.

కొద్దిసేపు వెంకడి వైపు చూశాడు.

తర్వాత పక్కనే నిలబడ్డ ప్రభుత్వ వైద్యుడు డాక్టర్ డెలోర్మ్ వైపు తిరిగి మెల్లగా అన్నాడు—

"Allez voir." ("వెళ్లి చూడండి.")

డాక్టర్ దిగివచ్చేలోపే... ట్రంపెట్ మళ్లీ మోగింది. ఎందుకంటే... జాతీయోత్సవ కార్యక్రమాలు ఆగకూడదు.

డాక్టర్ డెలోర్మ్ మోకాళ్ల మీద కూర్చుని వెంకడి మెడ వెనుక గాయాన్ని పరిశీలించాడు. తెల్లటి చేతి రుమాలు తీసి రక్తం తుడిచాడు. తన నల్లటి తోలు సంచీలో నుంచి చిన్న సీసా తీసి గాయంపై ఏదో మందు పోశాడు. వెంకడు పళ్లు బిగించి నొప్పిని భరించాడు.

"Ce n'est pas grave..."అన్నాడు డాక్టర్. దుబాసీ రంగయ్య వెంటనే అనువదించాడు.

"ఏమీ ప్రమాదం లేదు. రెండు రోజులు విశ్రాంతి తీసుకుంటే సరిపోతుందంట." వెంకడు నవ్వాడు. ఆ నవ్వులో నొప్పి ఉంది. డాక్టర్ చెప్పిన మాటలో ఓదార్పు ఉంది. నిజం మాత్రం ఇద్దరికీ తెలియదు. మెడ ఎముకపై పడిన దెబ్బ కళ్లకు కనిపించదు.

మైదానం అవతల డోలు మళ్లీ మొదలైంది.

జక్కుల రత్నం మేళం "మోహన" రాగంలో చిన్న ఆలాపన అందుకుంది. దాని వెంటనే ఫ్రెంచి బ్యాండ్ లా మార్సెయేజ్ స్వరాన్ని జోడించింది. .

తెలుగు డోలు. ఫ్రెంచి ట్రంపెట్. రెండు స్వరాలు ఒకదానితో ఒకటి పోటీ పడుతున్నట్టుండగా, యానాం గాలి వాటిని కలిపి ఒక కొత్త సంగీతంగా మార్చేసింది.

మదామ్ సయిస్ చిరునవ్వుతో చప్పట్లు కొట్టింది.

జక్కుల రత్నం కళ్లల్లో మాత్రం ఆందోళన. ఆమె చూపు మళ్లీ మళ్లీ వెంకడి వైపే వెళ్తోంది.

***

బెజవాడ బాపనయ్య బహుమతుల బల్ల దగ్గర నిలబడి పెద్దగా ప్రకటించాడు.

"నూనె స్తంభం ఎక్కిన మొదటి బహుమతి... కనకాలపేట సూరన్న!" చప్పట్లు.

"పరుగుపందెం పోటీలో... తాళ్లరేవు చిన్నబ్బాయి!" మరోసారి చప్పట్లు.

"పందిని పట్టుకునే పోటీలో..." అతను కాసేపు ఆగాడు. మైదానం అంతా నిశ్శబ్దమైంది. పంది దొరకలేదు. విజేత లేడు. బాపనయ్య గొంతు సవరించుకున్నాడు. "ఈ ఏడాది... ఎవరూ గెలవలేదు." జనం ఒక్కసారి నిరాశగా నిట్టూర్చారు. అయితే పెద్దొర వేదికపై నుంచి లేచి ఏదో సంకేతం చేశాడు.

దుబాసీ రంగయ్య పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చి బాపనయ్య చెవిలో చెప్పాడు.

బాపనయ్య ఆశ్చర్యపోయాడు. తర్వాత గట్టిగా ప్రకటించాడు.

“పెద్ద దొర మొస్యూ సయిస్ గారి ఆదేశం ప్రకారం గత ఏడాది విజేత వెంకడికి ధైర్యసాహసాలకు గుర్తుగా ప్రత్యేక బహుమతి. ఒక వెండి రూపాయి. ఒక నీలి అంచుల శాలువా” అందచేస్తున్నాం.  చప్పట్లు మళ్లీ వినిపించాయి.

వెంకడు లేవడానికి ప్రయత్నించాడు. జక్కుల రత్నం చేయి అందించింది. "నేను నిలబడగలను." అన్నాడు. అతని స్వరం మాత్రం బలహీనంగా ఉంది. వేదిక మీదికి నడవడానికి పది అడుగులు మాత్రమే. కానీ ఆ పది అడుగులు అతనికి పది కోసుల్లా అనిపించాయి.

పెద్దొర మొస్యూ సయిస్ అతని చేతిలో వెండి రూపాయి పెట్టాడు. తన శైలిలో టోపీ కొద్దిగా ఎత్తి అభివాదం చేశాడు.

"Brave homme..."  దుబాసీ వెంటనే అనువదించాడు.- "పెద్దొరగారు అంటున్నారు... 'నువ్వు ధైర్యవంతుడివి' అని." వెంకడు రెండు చేతులతో రూపాయిని తీసుకున్నాడు. ఒక్క క్షణం దాన్ని చూస్తూ నిలబడ్డాడు.

***

సాయంత్రం అవుతోంది. గోదావరి మీద సూర్యుడు ఎర్రటి బంగారు బిళ్లలా కిందికి జారుతున్నాడు. ప్రభుత్వ భవనం ముందు మువ్వన్నెల ఫ్రెంచి జెండా ఇంకా గాలిలో రెపరెపలాడుతోంది.

వేదిక మీద  పెద్దొర మొస్యూ సయిస్ ప్రసంగిస్తున్నాడు. దుబాసీ రంగయ్య ప్రతి వాక్యాన్ని తెలుగులో చెబుతున్నాడు.

"స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వం అనే మూడు మహా సిద్ధాంతాల మీద నిలబడి ఉంది” అంటూ అతని గొంతు మైదానం అంతా మార్మోగుతోంది. “ఇది ప్రజల ఉత్సవం.  దీనిలో ప్రజలను తప్పని సరిగా భాగస్వామ్యులను చేయండి” అని గవర్నరుగారి ఇచ్చిన ప్రత్యేక ఉత్తర్వులననుసరించి- ఈరోజు వందల సంఖ్యలో వచ్చిన ప్రజలందరికీ అన్నసంతర్పణ, దుస్తుల పంపిణీ జరుగుతుంది.  ఎవ్వరూ వెళిపోకండి అనే ప్రకటన చేస్తున్నాడు మధ్య మధ్యలో.

ఆ మాటలు వింటూ వెంకడు నెమ్మదిగా ఇంటికి చేరుకొంటున్నాడు.

ఒక చేతిలో వెండి రూపాయి. మరో చేతితో మెడ వెనుక గాయాన్ని నొక్కుకుంటూ.

అతని వెనకాల పండుగ ఇంకా కొనసాగుతోంది. అతని ముందున్న దారిలో మాత్రం... నిశ్శబ్దం.

ఇంటి గుమ్మం దగ్గరకు చేరేసరికి వెంకడికి కాళ్లు సహకరించలేదు. అరుగు మీద కూర్చున్నాడు.  లోపల నుంచి అతని కూతురు. నెలలునిండిన కడుపును చేతులతో పట్టుకుని నడుస్తూ వచ్చింది.

"నాన్నా!" ఆమె గొంతు వణికింది.  వెంకడు జేబులో నుంచి వెండి రూపాయి తీసి ఆమె చేతిలో పెట్టాడు. "గెలిచావా?" అడిగింది.

"లేదు."

"అయితే..."

"ఇది...

ఓడిపోయినందుకు బహుమతి."

ఆమెకు ఆ మాట అర్థం కాలేదు.

రూపాయి తిరిగి అతని చేతిలో పెట్టబోయింది.

"నువ్వే ఉంచుకో. బిడ్డ పుడితే... వెండి కడియం చేయించు." అన్నాడు.

కూతురు అతని తల వెనుక గాయం చూసి ఉలిక్కిపడింది.

చెంబులో నీళ్లు తీసుకొచ్చింది. పాత చీర చించి కట్టు కట్టింది. గాయాన్ని కడుగుతుంటే వెంకడు ఒక్కసారిగా నొప్పితో కళ్లు మూసుకున్నాడు.

"డాక్టరు చూశారా?" అడిగింది.

"చూశారు." "ఏమన్నారు?" "ఏమీ కాదు అన్నారు." కొద్దిసేపు మౌనం.

బయట నుంచి డోలు శబ్దం మళ్లీ వినిపించింది. జక్కుల రత్నం మేళం చివరి ప్రదర్శన ఇస్తోంది. వెంకడు నులకమంచం మీద పడుకుని ఆ శబ్దం వింటున్నాడు. ఇంటి పైకప్పు వైపు చూస్తూ ఉండిపోయాడు.

ఆ కప్పు మీద వేలాడుతున్న ఎండిన సొరకాయ బుర్రలు, తాటి చాపలు, పొగతో నల్లబడిన వెదురు దూలాలు అతనికి చిన్ననాటి నుంచి పరిచయమే.

ఆ రాత్రి అవి ఎందుకో కొత్తగా కనిపించాయి.

మన్యంవారి మేడ దగ్గర జాతీయోత్సవం ముగింపు సూచనగా బాణాసంచా మొదలైంది. నీలి వెలుగులు. ఎర్రటి కాంతులు. బంగారు నక్షత్రాలు. యానాం ఆకాశం రంగులతో నిండిపోయింది. అదే వెలుగు వెంకడి ఇంటి గుమ్మం ముందు కూడా పడింది.

ఆ వెలుగులో అతని కూతురు ముఖం మెరిసింది.

వెంకడు ఆమెను చూస్తూ మెల్లగా అన్నాడు— "నీ బిడ్డ... ఏ పని చేసినా చేయనీ... కానీ... ఆకలి కోసం... జనం చప్పట్లు కొట్టే ఆటల్లో మాత్రం దింపకు." అవే వెంకడి చివరి మాటలు.

యానాం చరిత్రలో ఆ రోజు ప్రజల వినోదం కోసం పందిని చంపిన రోజు కాదు.

 

బొల్లోజు బాబా

1881 జూలై 14న యానాంలో జరిగిన ఫెతె దె నేషనల్‌ (Fête de Nationale) వేడుకల వర్ణన 1881 జూలై 28నాటి Journal Officiel de l’Inde Françaiseలో నమోదైంది. పండగ వాతావరణం, తుపాకీ కాల్పులు, “వీవ్ లె ఫ్రాన్స్” నినాదాలు, పూల అలంకరణలు, మన్యంవారి మేడ ఎదురుగా జరిగిన పోటీలు, పెద్దల ప్రసంగాలు, రాత్రి బాణాసంచా, అన్నసంతర్పణ, దుస్తుల పంపిణీ వంటి చారిత్రక వివరాలే ఈ కథకు నేపథ్యం.

వెంకడు, జక్కుల రత్నం, వెంకడికి జరిగిన ప్రమాదం, అతని కుటుంబం, సంభాషణలు, ఇతర వ్యక్తిగత సంఘటనలు  రచయిత కల్పనలు.

(పై కథ సెప్టెంబరు, 2025 సాహిత్య ప్రస్థానం మాస పత్రికలో ప్రచురితమైంది. ఎడిటర్ గారికి ధన్యవాదములు తెలియచేసుకొంటున్నాను)

చివరి మనిషి - (ఫ్రెంచి యానాం కథలు)

యానాం - 1848

యానాం చర్చికి ఫాదర్ గా డ్యూపాంట్ వచ్చినప్పుడు, ఈ చిన్న ఫ్రెంచ్ కాలనీ అతనికి కొత్త ప్రపంచంలా అనిపించింది. సముద్రం వైపు సాగే గోదావరి పాయలు, వాటి ఒడ్డున పడవల రాకపోకలు, రేవు దగ్గర సరుకుల బస్తాలు మోసే కూలీలు, పడవల నుంచి సరుకులు కొనే వ్యాపారులు, బజారులో తిరిగే ప్రజలు, తెల్లటి దుస్తుల్లో కార్యాలయాలకు వెళ్లే ఫ్రెంచ్ అధికారులు—వీళ్లందరి కదలికలతో యానాం ఉదయం మొదలయ్యేది. ఫ్రెంచ్ అధికారుల కార్యాలయం దగ్గరికి వెళ్లే వీధిలో తెల్లటి గోడల మీద ఉదయపు వెలుగు పడేది. చర్చిగంట మోగేది. దాని శబ్దం రేవు దాకా వినిపించేది. అయితే ఆ సందడిని గమనిస్తూ ఉండగానే డ్యూపాంట్‌కు యానాంలో ఒక తీవ్రమైన లోటు కనిపించింది. కొంతకాలం క్రితం ఇక్కడి వైద్యుడు పిథోయిస్ మరణించాడు; ఆయన తర్వాత మరొక వైద్యుడు రాలేదు. జనసందడి ఉన్న పట్టణానికి సరైన వైద్య సదుపాయం లేదు. సాధారణ జ్వరం, గాయాలు, చిన్న చిన్న అనారోగ్యాలకు ప్రజలు ఇంటి చిట్కాలనే ఆశ్రయించేవారు. తీవ్రమైన జబ్బు వస్తే దేవుడిపై నమ్మకమే వారికి చివరి ఆధారం.

డ్యూపాంట్ వైద్యుడు కాదు. అయినప్పటికీ వైద్యుడి కొరతను చూసి ఊరుకోలేకపోయాడు. తనకు తెలిసిన కొంతమంది ఫ్రెంచి వైద్యుల వద్ద ప్రాథమిక వైద్యపద్ధతులు నేర్చుకున్నాడు. జ్వరం వచ్చినవారిని ఎలా చూసుకోవాలి, గాయాలను ఎలా శుభ్రం చేయాలి, నీరసించిన రోగికి నీళ్లు ఎలా అందించాలి, ఎలాంటి పరిస్థితుల్లో రోగిని ఒంటరిగా వదలకూడదు వంటి విషయాలను తనకు సాధ్యమైనంత వరకు తెలుసుకున్నాడు. పెద్దగా వైద్య విద్య నేర్చుకున్నవాడు కాకపోయినా, యానాంలో వైద్యుడే లేని పరిస్థితిలో తనకు తెలిసిన కొద్దిపాటి జ్ఞానాన్ని ప్రజలకు ఉపయోగపడేలా చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.

అతని ఆస్తి అంతా కొన్ని ప్రార్థనా పుస్తకాలు, ఒక చిన్న సిలువ, కొద్దిపాటి బట్టలు, ఇత్తడి మరచెంబు, చిన్న తోలుసంచిలో ఏవో కొన్ని పొడులు, ద్రవాలు అంతే. ఎవరైనా అనారోగ్యంతో తనను ఆశ్రయిస్తే, అది తన మతపరమైన బాధ్యత మాత్రమే కాదని, ఒక మనిషిగా తనకు ఉన్న బాధ్యత కూడా అని భావించి వారికి చేతనైనంత సేవ చేసేవాడు.

జబ్బుపడినవాళ్లు అతని దగ్గరకు రావడం మొదలుపెట్టారు.

ఒకసారి జ్వరం వచ్చిన బాలుడిని చూస్తూ రాత్రంతా అతని దగ్గరే కూర్చున్నాడు. మరోసారి గాయపడిన పడవ కార్మికుడి గాయాన్ని శుభ్రం చేశాడు. ఒక వృద్ధురాలికి మందు ఎలా వాడాలో చెప్పాడు.

ఆ సేవలు పెద్దగా కనిపించేవి కావు.

యానాంలో వైద్యుడు లేని రోజుల్లో అవి చిన్న విషయాలు కూడా కావు. అలా రెండేళ్లు గడిచాయి. 1848 వేసవిలో ఒకరోజు రేవు దగ్గర పనిచేసే ఒక కూలీకి అకస్మాత్తుగా తీవ్రమైన వాంతులు, విరేచనాలు మొదలయ్యాయి. ఉదయానికి పనికి వెళ్లిన మనిషి సాయంత్రానికి మంచం మీద కదలలేని స్థితిలో పడ్డాడు. అతని శరీరం నుంచి నీరు మొత్తం బయటకు వెళ్లిపోయినట్టుగా కళ్ల గుంటలు లోపలికి పోయాయి, పెదవులు ఎండిపోయాయి, చేతులు చల్లబడిపోయాయి.

రాత్రికి అతని భార్య పరుగెత్తుకుంటూ డ్యూపాంట్ దగ్గరకు వచ్చింది.

“ఫాదర్... మా ఆయనకు ఏదో అయింది.”

అతను వెంటనే వెళ్లి, తనకు తెలిసినంతవరకు రోగిని చూసి, కొద్దికొద్దిగా నీళ్లు అందించాడు.

అతని భార్య భయంతో ఏడుస్తోంది. “ఏమైంది ఫాదర్?”

డ్యూపాంట్ సమాధానం చెప్పలేదు. అతనికీ పూర్తిగా తెలియదు.

మరుసటి ఉదయం ఆ మనిషి చనిపోయాడు.

మరుసటి రోజు మరో ఇంట్లో అదే లక్షణాలు కనిపించాయి. రెండో రోజు మరొక ఇంట్లో. మూడో రోజు ఇంకో ఇంట్లో.

వారం తిరిగే సరికి ఆ వ్యాధికి ఒక పేరు వచ్చింది —కలరా. ఆ పేరు యానాం మీద పడిన పిడుగులా మారింది.

వెంటనే పట్టణం ముఖం మారిపోయింది.

మొదట తలుపులు మూసుకున్నాయి. తర్వాత వీధులు ఖాళీ అయ్యాయి. తర్వాత బజార్లు. పిల్లలను బయటికి రానివ్వలేదు.

రేవులో పని చేసే వాళ్లు పడవల దగ్గరకు వెళ్లడం తగ్గించారు. ఒక ఇంట్లో జబ్బు ఉందని తెలిస్తే పక్కింటివాళ్లు తలుపులు మూసుకునేవారు.

మధ్యాహ్నం వేళల్లో కూడా వీధులు ఖాళీగా కనిపించేవి. రాత్రి మరింత భయంకరంగా ఉండేది. గాలిలో శవాలు కాలిన వాసన ఎక్కడ చూసినా. యానాం మీద ఒక భయంకరమైన నిశ్శబ్దం పరుచుకుంది.

ఆ నిశ్శబ్దాన్ని అప్పుడప్పుడు ఏదో ఒక ఇంటి నుంచి వినిపించే ఏడుపు చీల్చేది. ఒక ఇంట్లో భర్తను కోల్పోయిన భార్య ఏడుస్తుంటే, మరో ఇంట్లో తల్లిని కోల్పోయిన పిల్లలు విలపించేవారు. కొన్నిసార్లు కొన్ని ఇళ్ల నుంచి ఏ శబ్దమూ వినిపించేది కాదు. అదే మరింత భయంకరం. ఎందుకంటే అక్కడ ఉన్నవాళ్లందరినీ కలరా తీసుకుపోయి ఉండవచ్చు. అలాంటి ఇంటి తలుపు తట్టడానికి కూడా ఎవరూ సాహసించేవారు కాదు. లోపల మనుషులు బతికున్నారో లేక శవాలే ఉన్నాయో తెలుసుకోవడానికి కూడా ధైర్యం సరిపోయేది కాదు.

ఒక ఉదయం డ్యూపాంట్ చర్చి నుంచి బయటికి వచ్చేసరికి అతని చేతిలో ఒక చిన్న సంచి ఉంది. అందులో తనకు అందుబాటులో ఉన్న రెండు శుభ్రమైన బట్టలు, ఒక చిన్న సీసా, నీళ్ల మరచెంబు ఉన్నాయి. చర్చి ముందు నిలబడి ఉన్న వృద్ధుడు అతన్ని చూసి, “ఎక్కడికి ఫాదర్?” అని అడిగాడు. “కురసాంపేటకు,” అన్నాడు డ్యూపాంట్. వృద్ధుడు వెంటనే అతని చేతిని పట్టుకుని, “అక్కడికి వెళ్లకండి. కలరా ఉంది,” అన్నాడు. “తెలుసు,”

“అక్కడికి వెళ్లినవాళ్లు తిరిగి రావడం లేదు.” డ్యూపాంట్ కొద్దిసేపు అతని ముఖంలోకి చూసి, “అందుకే వెళ్లాలి,” అన్నాడు.

“మీరు డాక్టర్ కాదు కదా? మీ దగ్గర మందులు కూడా పెద్దగా లేవు.” డ్యూపాంట్ కాసేపు మౌనంగా ఉండి, “అందరికీ సరిపోకపోవచ్చు. మందు ఇవ్వలేకపోయినా నీళ్లు ఇవ్వగలను. అదీ చేయలేకపోతే కనీసం వాళ్ల పక్కన కూర్చోగలను,” అన్నాడు. వృద్ధుడు ఇంకేమీ మాట్లాడలేదు. డ్యూపాంట్ కురసాంపేట వైపు నడిచాడు.

కురసాంపేటలో మొదటి ఇల్లు. చిన్నదే. ముందర మట్టి అరుగు, పక్కన ఎండిపోయిన కొబ్బరి ఆకుల కుప్ప, తలుపు దగ్గర నీళ్ల కుండ. ఇంటి చుట్టూ వెదురు తడికలతో చేసిన కంచె. ఎవరూ కనిపించలేదు. డ్యూపాంట్ తలుపు తట్టాడు. లోపల నుంచి సమాధానం రాలేదు. మళ్లీ తట్టాడు. కొద్దిసేపటి తర్వాత చాలా బలహీనంగా ఒక మగ గొంతు వినిపించింది. “వెళ్లిపోండి.”

డ్యూపాంట్ తలుపు దగ్గరే నిలబడి, “నేను డ్యూపాంట్,”.

లోపల నుంచి, “నాకు కలరా ఉంది. మీకు అంటుకుంటుంది. వెళ్లిపోండి,” అని సమాధానం వచ్చింది. డ్యూపాంట్ తలుపు తెరవమని బలవంతం చేయలేదు. “అయితే నేను బయటే ఉంటాను. మీకు నీళ్లు కావాలంటే చెప్పండి,” అన్నాడు. కొద్దిసేపటికి తలుపు కొద్దిగా తెరుచుకుంది. లోపల నేలమీద ఒక వృద్ధుడు పడి ఉన్నాడు. అతని శరీరం నీరసంగా ఉంది. ముఖం మీద చెమట లేదు. పెదవులు ఎండిపోయి తెల్లగా మారాయి. కళ్ల గుంటలు లోపలికి వెళ్లిపోయాయి. పక్కనే అతని భార్య గోడకు ఆనుకుని నిలుచుని ఉంది. ఆమె కూడా రెండు రోజులుగా సరిగా తినలేదని స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.

డ్యూపాంట్ ముందుగా రోగి దగ్గర కూర్చుని అతని నాడిని చూడటానికి ప్రయత్నించాడు. అతని చేతి వేళ్లు చల్లగా ఉన్నాయి. “నీళ్లు,” అని ఆ వృద్ధుడు నెమ్మదిగా అన్నాడు. డ్యూపాంట్ పాత్ర తీసుకుని ఒకేసారి ఎక్కువగా ఇవ్వకుండా కొద్దికొద్దిగా తాగించాడు. వృద్ధుడు రెండు గుక్కలు తాగగానే మళ్లీ వాంతి చేసుకున్నాడు. అతని భార్య భయంతో చేతులు తలపై పెట్టుకుంది. “బతుకుతాడా ఫాదర్,” అంది. డ్యూపాంట్ ఆమెను చూశాడు. అతని దగ్గర ఆ ప్రశ్నకు సమాధానం లేదు.

“ఇప్పుడాయనకు కావాల్సింది నీళ్లు. మీరు భయపడకుండా దగ్గరగా ఉండండి,” అంటూ తన దగ్గరున్న మందు కొద్దిగా ఇచ్చి, తడి బట్టతో రోగి ముఖం తుడిచాడు.

ఆ ఇంటి నుంచి బయటికి వచ్చేసరికి మధ్యాహ్నం దాటిపోయింది. యానాం వీధిలో ఎండ మండుతోంది. సాధారణ రోజుల్లో ఆ సమయంలో రేవు వైపు వెళ్లే ఎద్దుబండ్లు, బస్తాలు మోసే కూలీలు, బజారులో తిరిగే జనంతో వీధి నిండిపోయేది. ఇప్పుడు వీధి కుక్కలు కూడా కనిపించలేదు. మూసిన తలుపులు మాత్రమే.

ఒక ఇంటి ముందు చిన్న దీపం వెలుగుతోంది. పక్కనే ఎవరూ లేరు. మరొక ఇంటి అరుగుపై పిల్లల ఆటబొమ్మలు పడి ఉన్నాయి. వాటిని చూసి డ్యూపాంట్ కాసేపు ఆగాడు. పిల్లలు ఎక్కడ? లోపల ఉన్నారా? అనారోగ్యంతో ఉన్నారా? లేక... ఆ ఆలోచనను పూర్తి చేయకుండా ముందుకు నడిచాడు.

***

ఆ రోజు నుంచి డ్యూపాంట్‌ తిరిగే దారులు పెరిగాయి.

కురసాంపేట, దరియాలతిప్ప, మాలపేట, మెట్టకుర్రు, కనకాలపేట. మధ్యలో యానాం వీధులు.

ఎక్కడి నుంచి వార్త వస్తే అక్కడికి వెళ్లేవాడు.

“ఫాదర్, మా ఇంట్లో ఇద్దరికి.” అతను వెళ్లేవాడు.

“ఫాదర్, మా అమ్మకు జబ్బు.” అతను వెళ్లేవాడు.

“ఫాదర్, మా ఇంట్లో ఎవరూ లేరు.” అక్కడికీ వెళ్లేవాడు.

అలాంటి ఇళ్లలో అడుగు పెట్టేటప్పుడు డ్యూపాంట్ గుండె వేగంగా కొట్టుకునేది. అతనికీ భయం ఉండేది. దానితోనే బతకడం, ముందుకు సాగడం, ఎదుటివారికి దానిని కనిపించనివ్వకపోవటం నేర్చుకున్నాడు.

***

ఎక్కడైనా ఇంటి తలుపు మూసి ఉంటే తట్టేవాడు.

“ఎవరైనా ఉన్నారా?”

లోపల నుంచి గొంతు వస్తే, “నీళ్లు కావాలా?” అని అడిగేవాడు.

సమాధానం రాకపోతే మళ్లీ తట్టేవాడు. కొన్ని తలుపులు తెరుచుకునేవి. కొన్ని తెరుచుకునేవి కావు.

కొన్ని ఇళ్లలో అతను వెళ్లేసరికి మనిషి చనిపోయి ఉండేవాడు.

అక్కడ కొద్దిసేపు కూర్చునేవాడు.

ప్రార్థన చేసేవాడు.

ఎవరూ లేని ఇంట్లో కూడా.

***

ఒక సాయంత్రం రేవు దగ్గర డ్యూపాంట్ ని చూసిన పడవనడిపే ముత్తయ్య అడిగాడు “ఫాదర్, మీరు రోజూ ఎన్ని ఇళ్లకు వెళ్తున్నారు?”

“తెలియదు, ఎవరు పిలిస్తే అక్కడకు వెళ్తాను.”

“ఎందుకు?”

“నా ప్రాణం నాకు ఎంత విలువో, ఆ ఇంట్లో ఒంటరిగా పడి ఉన్న మనిషి ప్రాణం కూడా అతనికి అంతే విలువ.”

“మీరు కూడా చనిపోవచ్చు.”

డ్యూపాంట్ నవ్వాడు. “అది నాకు తెలియదని అనుకుంటున్నావా?”

“అయితే?”

“ఒక మనిషి చనిపోతాడని తెలిస్తే అతన్ని ఒంటరిగా వదిలేయాలా?”

ముత్తయ్య ఏమీ మాట్లాడలేదు.

***

ఒక ఉదయం డ్యూపాంట్ ఒక ఇంటి ముందు నిలబడ్డాడు. తలుపు మూసి ఉంది. లోపల నుంచి బలహీనమైన దగ్గు వినిపించింది. తలుపు తట్టాడు.

సమాధానం లేదు.

మళ్లీ తట్టాడు.

“నేను డ్యూపాంట్.”

కొద్దిసేపటి తర్వాత లోపల నుంచి ఒక మగ గొంతు.

“వెళ్లిపోండి.”

“ఎందుకు?”

“నాకు ఇష్టం లేదు”

డ్యూపాంట్ కాసేపు మౌనంగా ఉన్నాడు.

“సరే. నేను ఇక్కడే కూర్చుంటాను.”

లోపల నుంచి గొంతు వచ్చింది.

“ఎందుకు?”

“మీరు ఒంటరిగా ఉండకూడదని.”

చాలాసేపు నిశ్శబ్దం.

తర్వాత తలుపు కొద్దిగా తెరుచుకుంది.

లోపల ముప్పై ఏళ్ల మనిషి. అతని శరీరం నీరసంగా ఉంది.

డ్యూపాంట్ లోపలికి వెళ్లాడు. అతనికి కొన్ని నీళ్లు ఇచ్చాడు.

ఆ మనిషి డ్యూపాంట్ ని చూస్తూ అడిగాడు:

“నన్ను తాకడానికి మీకు భయం లేదా?”

డ్యూపాంట్ అతని చెయ్యి పట్టుకున్నాడు.

“భయం ఉంది.”

ఆ మనిషి ఆశ్చర్యంగా చూశాడు. డ్యూపాంట్ మెల్లగా అన్నాడు:

“కానీ మిమ్మల్ని ఒంటరిగా వదిలేయడం నాకు ఇంకా ఎక్కువ భయం.”

ఆ మనిషి కళ్లలో నీళ్లు. అతను మొదటిసారి డ్యూపాంట్ చేతిని గట్టిగా పట్టుకున్నాడు.

ఇద్దరూ అలాగే చాలాసేపు ఉండిపోయారు.

***

యానాంలో పరిస్థితి మరింత దారుణంగా మారింది.

ప్రతి ఉదయం కొత్త మరణాలు. కొన్నిసార్లు పదుల సంఖ్యలో. కొన్నిసార్లు అంతకంటే ఎక్కువ. శవాలను మోసేవాళ్లు లేరు. రోగులను చూసేవాళ్లు లేరు. ఇళ్లలో అన్నం వండేవాళ్లు లేరు. కొన్ని కుటుంబాల్లో ఒకరే మిగిలారు. వాళ్లకూ జబ్బు వస్తే— ఆ ఇంటి కథ ముగిసినట్టే.

డ్యూపాంట్‌ నిద్ర అనే మాట మరచిపోయాడు

ఉదయం చర్చిలో ప్రార్థన. తరువాత ఎక్కడ అవసరం పడితే అక్కడకు. మందులు అయిపోయాయి. రోగుల వద్ద కూర్చుని వారికి ధైర్యం చెప్పటమో, ప్రార్థన చేయటమో మాత్రమే మిగిలింది.

అతని బట్టలు మురికిగా మారాయి. కొన్ని సార్లు రోగుల ఇళ్లలో వారిపక్కనే పడుకొనేవాడు. మరుసటి ఉదయం లేచి మరలా అదే దినచర్య.

ఒకరోజు రేవు దగ్గర ముత్తయ్య అతన్ని ఆపాడు.

“ఫాదర్.”

“ఏమిటి?”

“ఇక వెళ్లకండి.”

“ఎక్కడికి?”

“ఎక్కడికైనా.”

“ఎందుకు?”

“మీరు అలసిపోయారు.” డ్యూపాంట్ నవ్వాడు.

“అవును అలసిపోయాను.”

“అయితే విశ్రాంతి తీసుకోండి.”

“తీసుకుంటాను.”

“ఎప్పుడు?”

డ్యూపాంట్ రేవు వైపు చూశాడు.

“ఎవరూ నన్ను పిలవని రోజు.”

ముత్తయ్య ఏమీ మాట్లాడలేదు. తన పడవ నుంచి ఒక గుడ్డలో మూటకట్టిన అరటిపళ్ల అత్తలాన్ని తీసుకొచ్చి అతని చేతిలో పెట్టాడు.

“కనీసం వీటినైనా తీసుకెళ్లండి.”

***

ఒక రోజు సాయంత్రం కురసాంపేట నుంచి చర్చికి తిరిగి వచ్చిన డ్యూపాంట్ కోసం ఒక ఫ్రెంచ్ అధికారి గుర్రపు బండితో ఎదురుచూస్తున్నాడు. “ఫాదర్, వెంటనే రావాలి. పెద్దొరగారి భార్యకు కలరా లక్షణాల్లా ఉన్నాయి,” అన్నాడు. డ్యూపాంట్ తన చిన్న వైద్య సంచిని తీసుకుని బండెక్కాడు. యానాం పెద్దొర Valère Hugot నివసించే ప్రభుత్వ భవనాన్ని చేరుకున్నాడు.

ఆ ఇంటి సేవకుల్లో ఆందోళన కనిపించింది. ఆయన భార్య మెత్తని పరుపు మంచం మీద పడుకొని ఉంది. డ్యూపాంట్ ఆమెను జాగ్రత్తగా పరిశీలించాడు. వాంతులు, విరేచనాలు ఎక్కువగా లేవు; నీటిని కోల్పోయిన కలరా రోగుల్లో కనిపించే శరీర లక్షణాలూ లేవు. కొన్ని ప్రశ్నలు అడిగి, నాడి చూసిన తర్వాత, “ప్రస్తుతం కనిపిస్తున్న లక్షణాలు కలరాను సూచించడం లేదు. అయినా ఈ సమయంలో జాగ్రత్త తప్పదు. రేపటి వరకు పరిస్థితిని గమనించాలి,” అన్నాడు.

హ్యూగోట్ కొంత ఊపిరి పీల్చుకున్నాడు. డ్యూపాంట్ సేవకురాలికి జాగ్రత్తలు చెప్పాడు. “శుభ్రమైన నీళ్లే ఇవ్వండి. కుండలు, పాత్రలు తరచూ శుభ్రం చేయండి. ఇంటి చుట్టూ మురికి నీరు నిలవనివ్వకండి. తేలికైన, మంచి ఆహారం ఇవ్వండి. గది మూసి ఉంచకుండా గాలి బాగా ఆడేలా చూడండి. వాంతులు, విరేచనాలు పెరిగితే వెంటనే నాకు కబురు పంపండి.”

“యానాంలో డాక్టర్ ఉంటే ఇంత భయపడాల్సిన అవసరం ఉండేది కాదు,” అన్నాడు హ్యూగోట్.

“అవును, అందుకే నాకు తెలిసినంతవరకు నేర్చుకున్నాను. ఈ వ్యాధి విషయంలో మనం జాగ్రత్తగా ఉండటమే ముఖ్యం.” అంటూ హ్యూగోట్ ఎదురుగా కుర్చీలో కూర్చున్నాడు.

హ్యూగోట్ బల్ల మీదున్న ఫ్రెంచి అధికారిక పత్రిక Journal Officiel ను చేతిలోకి తీసుకున్నాడు. పాండిచ్చేరి నుంచి వచ్చే ఆ సంచికలో కలరా వ్యాప్తికి సంబంధించిన వార్తలు ఉన్నాయి. ఇద్దరూ కొద్దిసేపు వాటి గురించి మాట్లాడుకున్నారు.

వీడ్కోలు తీసుకునే ముందు డ్యూపాంట్ మళ్లీ హ్యూగోట్ భార్యను చూసి, “ఈ రాత్రి విశ్రాంతి తీసుకోండి. శుభ్రమైన నీళ్లు తాగండి. ఏమైనా ఇబ్బందిగా అనిపిస్తే వెంటనే కబురు పంపండి,” అన్నాడు.

బయటికి వచ్చిన డ్యూపాంట్‌కు సాయంత్రపు చల్లని గాలి తగిలింది. వెనుక పెద్దొర ఇంటి వెలుగు. ముందర కలరా చీకటిలో మునిగిన పేదల ఇళ్లు. ఆ రెండు ప్రపంచాల మధ్య డ్యూపాంట్ ఒక్క క్షణం నిలిచాడు. తర్వాత తన సంచిని భుజాన వేసుకుని చీకటి వైపే నడిచాడు.

***

ఒకరోజు సాయంత్రం డ్యూపాంట్ మాలపేటకు వెళ్లాడు. అక్కడ ఒక ఇంటి ముందు ఐదారుగురు మగవాళ్లు నిలబడి ఉన్నారు. వాళ్ల ముఖాల్లో భయం స్పష్టంగా కనిపించింది.

“లోపల ఎవరు?” అని డ్యూపాంట్ అడిగాడు.

“మా అక్క, ఆమె పిల్లలు,” అని ఒకడు చెప్పాడు.

“మీరెందుకు లోపలికి వెళ్లడం లేదు?” అతను సమాధానం చెప్పలేదు. అతని పక్కన ఉన్న వృద్ధుడు, “లోపలికి వెళ్లినవాళ్లకూ జబ్బు వస్తోంది ఫాదర్. మా ఇంట్లో ఇప్పటికే ఇద్దరు పోయారు,” అన్నాడు.

“భయం ఉండటం తప్పుకాదు, ఆ భయం వల్ల మనం వారిని వదిలేసినట్లు వాళ్ళకు అనిపించకూడదు”

అతను లోపలికి వెళ్లాడు.

ఆ ఇంట్లో ఒక నడివయసు స్త్రీ మంచం మీద పడి ఉంది. చెమటవల్ల ఆమె జుట్టు నుదుటికి అతుక్కుపోయింది. కళ్లను తెరవడానికి కూడా శక్తి లేదు. పక్కనే రెండేళ్ల పిల్లవాడు ఏడుస్తూ ఆమెను పట్టుకుని ఉన్నాడు. మరో మూలలో కొంచెం పెద్ద బాలుడు కూర్చుని ఉన్నాడు. అతని కళ్లలో కన్నీళ్లు లేవు; భయం మాత్రమే ఉంది. డ్యూపాంట్ పిల్లవాడిని ఎత్తుకుని, “ఏం తిన్నావు?” అని అడిగాడు. బాలుడు తల ఊపాడు. “ఏమీ లేదా?” మళ్లీ తల ఊపాడు. డ్యూపాంట్ తన సంచిలో ఉన్న కొద్దిపాటి అటుకులు తీసి వాని చేతిలో పెట్టాడు. పిల్లవాడు తినడం మొదలుపెట్టాడు. ఆ దృశ్యం చూస్తూ తల్లి కళ్లలో నీళ్లు వచ్చాయి. ఆమె మాట్లాడలేకపోయింది. డ్యూపాంట్ ఆమె దగ్గర కూర్చుని నీళ్లు ఇచ్చాడు. ఆ రాత్రి అతను ఆ ఇంటి నుంచి వెళ్లలేదు.

రాత్రి పెరిగేకొద్దీ ఇంటి లోపల వాసన మారింది. చెమట, వాంతులు, తడి బట్టలు, మూసిన గది ఉక్కపోత—అన్నీ కలిసిపోయాయి.

బయట వర్షం పడుతుందేమో అన్నట్టు గాలి బలంగా వీచింది. ఇంటి పైకప్పు తాటాకులు రుద్దుకుంటూ శబ్దం చేశాయి. డ్యూపాంట్ దీపాన్ని దగ్గరకు లాక్కొని రోగి శ్వాసను గమనిస్తూ కూర్చున్నాడు. కొన్నిసార్లు ఆమె శరీరం ఒక్కసారిగా వణికేది. పిల్లవాడు భయంతో తల్లి దగ్గరకు చేరేవాడు. “అమ్మకేమైంది?” అని ఒకసారి అడిగాడు. డ్యూపాంట్ సమాధానం చెప్పడానికి కాసేపు ఆగాడు. “ఇప్పుడు మనం ఆమెను చూసుకుంటున్నాం,” అన్నాడు. ఆ సమాధానం పిల్లవాడికి పూర్తిగా అర్థం కాకపోయినా ఇంకేమీ అడగలేదు.

మరుసటి ఉదయం ఆమె పరిస్థితి కొంత మెరుగుపడింది. డ్యూపాంట్ ఆమె దేహం మీద బట్టలు సరిచేసి, ప్రార్థన చేసి బయటకు వచ్చాడు. బయట నిలబడి ఉన్న కుటుంబ సభ్యుల్లో ఒకరు “ఫాదర్, మీరు భయపడరా?” అడిగాడు. డ్యూపాంట్ అతని వైపు చూసి, “భయపడతాను”.

“అయితే లోపల ఎందుకు కూర్చున్నారు?” డ్యూపాంట్ కొద్దిసేపు అతని వైపు చూసి

“ఎవరో తన దగ్గర ఉన్నారని ఆమె ధైర్యపడాలి” అన్నాడు.

ఆ మాట విని రాత్రంతా బయటే ఉండిపోయిన వాళ్లు మౌనంగా ఉండిపోయారు.

ఆ రోజు నుంచి డ్యూపాంట్ ఒక్కడే తిరగటం కాకుండా అతనితో మరి కొందరు రావడం మొదలుపెట్టారు. మొదట ముత్తయ్య. తర్వాత మాలపేటనుంచి ఇద్దరు యువకులు. డ్యూపాంట్ ముందుగా నడుస్తుంటే ధైర్యం తెచ్చుకొని వెనుక నడిచేవారు. ఒకడు నీళ్లు మోసేవాడు. మరొకడు డ్యూపాంట్ తోలుసంచి పట్టుకొనే వాడు. ఇంకొకడు చనిపోయినవారి కుటుంబాలకు అవసరమైన సహాయం చేసేవాడు. డ్యూపాంట్ వారికి పెద్దగా ఆదేశాలు ఇవ్వలేదు. “ఎవరికి ఏది చేతనైతే అది చేయండి,” అనేవాడు.

అయితే అందరూ అలా ముందుకు రాలేదు. కొందరు అతన్ని చూసి దూరంగా తప్పుకునేవారు. అతను కులభేదం చూడకుండా ప్రతి ఇంటికీ వెళ్తున్నాడన్న విషయం కొందరికి అసహనంగా మారింది. చర్చికి వచ్చే ఒక వ్యక్తి ఒకరోజు డ్యూపాంట్‌ను నిలదీశాడు. “ఫాదర్, మీరు ఎక్కడెక్కడ తిరుగుతున్నారో మీకైనా తెలుసా? కిందికులాల ఇళ్లకు వెళ్లి వచ్చిన వెంటనే పైకులాల ఇళ్లలోకి వెళ్తున్నారు. మీరు చర్చిలో పూజారి. ఇలా ప్రతి కులం ఇంటికీ తిరిగితే మీ పవిత్రత ఏమవుతుంది? మీరు చేస్తున్న పని ఊరి కట్టుబాట్లను చెడగొడుతుంది.” అని నిలదీశాడు.

“జబ్బుపడిన మనిషి ఏ కులం వాడో అడిగి నేను లోపలికి వెళ్లాలా?” అని డ్యూపాంట్ ప్రశ్నించాడు.

“అది మీకు తెలియకపోవచ్చు. కానీ ఊరికి తెలుసు” అన్నాడా వ్యక్తి.

డ్యూపాంట్ మెల్లగా అన్నాడు, “జబ్బుపడిన మనిషిలో నాకు కనిపించేది కులం కాదు... ప్రాణం. ఈ మహమ్మారి తగ్గిన తర్వాత ఎవరు ఎవరితో ఎలా ఉండాలో మీ ఆచారాలు మీ ఇష్టం.”

ఆ వ్యక్తి ఇంకేమీ మాట్లాడలేదు.

***

కలరా యానాంలో మరింత విస్తరించింది.

ఒకరోజు డ్యూపాంట్ నడుస్తున్నప్పుడు మొదటిసారి అతని అడుగులు బరువుగా అనిపించాయి. ఈ మహమ్మారి మొదలైనప్పటి నుంచి అతను చూసిన మరణాలన్నీ అతని మనసులో తిరిగాయి. ఎన్ని ఇళ్లు? ఎన్ని ముఖాలు? ఎంతమంది పిల్లలు? తాను ఎంత మందిని కాపాడాడు? ఎంతమంది తన కళ్ళముందే కళ్లుమూసారు? ఏడాది కాలంగా జరిగిన సంఘటనలన్నీ అతని జ్ఞాపకాల్లో కదలాడాయి.

ఆ సాయంత్రం అతను చర్చి వెనుక చిన్న గదిలో చేతులు కడుక్కున్నాడు. ముఖం మీద నీళ్లు చల్లుకున్నాడు. అద్దంలో తనను తాను చూసుకున్నాడు. కళ్ల కింద నల్లటి వలయాలు. గడ్డం పెరిగింది. పెదవులు ఎండిపోయాయి. అతను కాసేపు కళ్లుమూసుకొన్నాడు. ఒంటరిగా కూర్చున్నాడు.

“నేను ఇంకా ఎంతకాలం ఇలా తిరగగలను?” అనే ప్రశ్న మొదటిసారి అతని మనసులో బలంగా వచ్చింది.

అప్పుడే బయట నుంచి తలుపు తట్టిన శబ్దం వచ్చింది.

“ఫాదర్! … ఫాదర్!”

డ్యూపాంట్ లేచాడు.

తలుపు తెరిచాడు. ముత్తయ్య నిలబడి ఉన్నాడు.

“కనకాలపేటలో ఒక మనిషి పరిస్థితి బాగోలేదట.”

డ్యూపాంట్ అతన్ని కొద్దిసేపు చూశాడు.

తర్వాత తన సంచిని తీసుకున్నాడు.

“వెళ్దాం.”

ముత్తయ్య అతని ముఖం చూశాడు. “మీరు అలసిపోయారు.”

“తెలుసు.”

“పోనీ కొద్దిసేపు విశ్రాంతి తీసుకోండి.”

డ్యూపాంట్ తలుపు మూస్తూ అన్నాడు, “ఆ మనిషికి కూడా అలసట ఉంటుంది. అతనికి ఆగే అవకాశం లేదు.”

ఇద్దరూ చీకటిలోకి నడిచారు.

****

కనకాలపేటలో ఆ ఇల్లు చాలా చిన్నది. తలుపు బయట ఒక మహిళ ఏడుస్తోంది. లోపల ఆమె భర్త నులకమంచంమీద పడుకొని ఉన్నాడు. పక్కనే నాలుగైదేళ్ల పిల్లవాడు తల్లిని పట్టుకుని ఉన్నాడు. ఆ తండ్రి శరీరం నీరసంగా ఉంది. కళ్లను తెరిచి ఉంచడానికి కూడా శక్తి లేదు. ఉదయం నుంచీ స్పృహలో లేడట. ఎగశ్వాస వస్తోంది. డ్యూపాంట్ అతని దగ్గర కూర్చుని సగం తెరచిన పెదవుల మధ్య నీళ్లు పోశాడు. ఒక్క నాలుగు చుక్కలు గొంతులోకి దిగగానే అతను కళ్లు తెరిచాడు.

“ఇంకొంచెం,” అన్నాడు డ్యూపాంట్.

“వద్దు.” బలహీనంగా అన్నాడు.

“కొద్దిగా మాత్రమే.”

రోగి కళ్లను తెరిచి అతన్ని చూశాడు. “నన్ను కాపాడగలరా?”

డ్యూపాంట్ మౌనంగా ఉన్నాడు.

“చెప్పండి.”

“నాకు తెలియదు.”

“అయితే మీరు ఎందుకు వచ్చారు?”

“మీరు ఒంటరిగా ఉండకూడదని,” అన్నాడు డ్యూపాంట్ అతని చేతిని చేతిలోకి తీసుకొని నొక్కుతూ.

రోగి కళ్ళార్పకుండా డ్యూపాంట్ నే చూస్తున్నాడు. అతని కళ్ల కొనల్లో నీళ్లు తిరిగి, చెంపల మీదుగా జారిపోయాయి. కొద్దిసేపటి తర్వాత అతని ఎగశ్వాస కొంచెం సద్దుమణిగింది.

ఆ రాత్రి అతని పరిస్థితి క్రమంగా మెరుగుపడింది. ఉదయం అతను కొద్దిగా కూర్చోగలిగాడు. భార్య కళ్లలో మొదటిసారి ఆశ కనిపించింది. డ్యూపాంట్ బయటికి వచ్చేసరికి ముత్తయ్య నవ్వుతూ, “ఇవాళ ఒకరిని మనం బతికించాం,” అన్నాడు.

డ్యూపాంట్ నవ్వలేదు. “మనం కాదు. అతనే బతకాలని పోరాడాడు,” అన్నాడు.

***

కొన్నిరోజులకు యానాంలో పరిస్థితి కొంచెం మారింది. మరణాల సంఖ్య తగ్గడం మొదలైంది. కొత్తగా జబ్బుపడుతున్న వారి సంఖ్య కూడా కొంత తగ్గింది. అయినా భయం ఇంకా అలాగే ఉంది. కొందరు తమ ఇళ్ల నుంచి బయటికి రావడానికి ధైర్యం చేయలేదు. కొందరు బంధువులను కోల్పోయి మౌనంగా కూర్చున్నారు. రేవులో మళ్లీ ఒకటి రెండు పడవలు కదలడం మొదలైంది. బజారులో ఒక దుకాణం తలుపు తెరిచింది. ఆ తలుపు తెరుచుకోవడం యానాం ప్రజలకు చిన్న సంఘటన కాదు. అది పట్టణం మళ్లీ బతుకుతున్న సంకేతం.

ఒక సాయంత్రం డ్యూపాంట్ రేవు దగ్గర నిలబడి గోదావరి వైపు చూశాడు. ఎన్నో రోజుల తర్వాత అతనికి ఆ నది శబ్దం స్పష్టంగా వినిపిస్తోంది. మధ్యలో ముత్తయ్య వచ్చి, “ఫాదర్, ఇప్పుడైనా కొంచెం విశ్రాంతి తీసుకోండి,” అన్నాడు. డ్యూపాంట్ నవ్వుతూ, “ఇప్పుడు ఎవరు పిలవడం లేదు కదా,” అన్నాడు. ముత్తయ్య, “అదే మీకు విశ్రాంతి,” అన్నాడు.

అప్పుడే దూరంగా ఒక చిన్న బాలుడు పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చాడు. “ఫాదర్! ఫాదర్!” అని అరిచాడు. డ్యూపాంట్ అతని వైపు చూశాడు. “మా అమ్మ లేచింది,” అన్నాడు బాలుడు. “నిజమా?” “అవును. మీరే రావాలని అంటోంది.” డ్యూపాంట్ కాసేపు ఆ బాలుడి ముఖాన్ని చూశాడు. తర్వాత తన సంచిని తీసుకున్నాడు.

ముత్తయ్య నవ్వుతూ, “ఇప్పుడే కదా విశ్రాంతి అన్నది,” అన్నాడు.

డ్యూపాంట్ కూడా నవ్వాడు. “అది మరో రోజు.”

బాలుడి వెంట అతను మళ్లీ నడిచాడు.

యానాం వీధుల్లో అప్పటికే చీకటి పడుతోంది. కొన్నిచోట్ల తలుపుల ముందు దీపాలు వెలిగాయి. ఒక ఇంటి నుంచి పిల్లవాడి నవ్వు వినిపించింది. మరో ఇంటి నుంచి ఎవరో పాత్రలు కడుగుతున్న శబ్దం వచ్చింది. దూరంగా రేవులో పడవ కదిలింది. చాలా రోజుల తర్వాత యానాం మళ్లీ తన మామూలు శబ్దాలను వెతుక్కుంటోంది.

డ్యూపాంట్ వెనక్కి తిరిగి పట్టణాన్ని చూశాడు. అతను ఎన్ని ప్రాణాలను కాపాడాడో ఎవరికీ తెలియదు. ఎంతమందిని కాపాడలేకపోయాడో కూడా ఎవరికీ తెలియదు. అతని సేవ గురించి తరువాత ఒక అధికారిక నమోదు మాత్రమే మిగిలింది— “యానాంలో వైద్యులు లేని సమయంలో 1848 కలరా బాధితులకు డ్యూపాంట్ సేవ చేశాడని.” ఆ చిన్న వాక్యం వెనుక అతను నడిచిన మైళ్ల దూరాలు, తెరిచిన తలుపులు, తాకిన జ్వరపీడిత దేహాలు, తుడిచిన కన్నీళ్లు, ఒంటరిగా గడిపిన రాత్రులు, తనలో తానే పోరాడిన సందర్భాలు ఏవీ కనిపించవు.

***

చాలా సంవత్సరాల తర్వాత రేవు దగ్గర ఓ వృద్ధుడు తన మనవడికి ఆ రోజులను చెబుతున్నాడు. అప్పుడు యానాంలో ఎంతమంది చనిపోయారో లెక్కలే లేవు.

“తాతయ్యా, అప్పట్లో అందరినీ ఎవరు కాపాడారు?”

వృద్ధుడు గోదావరి వైపు చూశాడు.

“అందరినీ ఎవరూ కాపాడలేకపోయారు. ఒక చర్చి ఫాదరు ఉండేవాడు.”

“డాక్టరా?”

“కాదు.”

“మరి?”

“కలరాతో బాధపడుతున్న వారి ఇళ్లకు వెళ్లేవాడు.”

ఎందుకు?

“ఎందుకంటే... అక్కడ ఎవరో అతనికోసం ఎదురు చూస్తూ ఉండేవారు.

మరణం ప్రతి ఇంటి తలుపు తట్టిన ఆ రోజుల్లో, తలుపులు మూసుకున్న పట్టణంలో ఒక్కో తలుపు తెరుస్తూ వెళ్ళిన వ్యక్తి అతను.”

వృద్ధుడు కాసేపు మౌనంగా ఉండి అన్నాడు…

“అప్పుడు అతన్ని చర్చి ఫాదరు అనుకున్నాం. ఇప్పుడు గుర్తు చేసుకొంటే... అతను మనిషి. అందరూ వెళ్ళిపోయిన చోట మనిషి పక్కన చివరి వరకూ నిలిచిన చివరి మనిషి”

గోదావరి మీద గాలి వీచింది చల్లగా.

బొల్లోజు బాబా

(ఈ కథ తెలువు ప్రభ పత్రికలో ప్రచురింపబడింది. ఎడిటర్ గారికి ధన్యవాదములు)

చరిత్ర: 1848లో యానాంలో కలరా వ్యాపించినట్లు 27 అక్టోబర్ 1848న పాండిచ్చేరి Conseil d’Administration సమావేశంలో నమోదైంది. అనంతరం 24 జనవరి, 1849న French Minister of Colonies, రాసిన ఒక అధికారిక లేఖలో, వైద్యులు లేని యానాంలో చర్చి ఫాదర్ డ్యూపాంట్ (Dupont) కలరా బాధితులకు చూపిన నిస్వార్థ సేవ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించబడింది.

కథలోని పాత్రలు, సంఘటనలు, సంభాషణలు, భావోద్వేగాలు రచయిత కల్పన.